Ζωγράφοι και Γελοιογράφοι
Με τη κήρυξη του Ελληνοϊταλικού Πολέμου του 1940 ο κόσμος των Γραμμάτων και των Τεχνών κινητοποιήθηκε με τον καλλίτερο τρόπο. Γνωστή είναι η “Έκκληση” και το “Μανιφέστο” των πνευματικών ανθρώπων της χώρας την 28η Οκτωβρίου 1940. Καλλιτέχνες του θεάτρου και του τραγουδιού εμψύχωσαν στρατευμένους και λαό με μηνύματα, παραστάσεις, άσματα που έμειναν αθάνατα, όπως της Σοφίας Βέμπο. Ζωγράφοι και χαράκτες φιλοτέχνησαν έργα που έγιναν αφίσες στέλνοντας μηνύματα αισιοδοξίας και συμπαράστασης σε μαχόμενους. Κυκλοφόρησαν λαϊκές αφίσες καλλιτεχνών και σχεδιασμένες από τις στρατιωτικές υπηρεσίες. Οι γελοιογράφοι μέσα από εφημερίδες και περιοδικά έδωσαν το δικό τους αγώνα. Στο παρελθόν αναφερθήκαμε στους χαράκτες και το έργο τους για το Έπος του 1910-41. Στο παρόν σημείωμα γίνεται λόγος για τους ζωγράφους και τους γελοιογράφους
Α. Ζωγράφοι
Αλέξανδρος Αλεξανδράκης (1913-1968), ζωγράφος και χαράκτης. Έγινε πολύ γνωστός από τους πίνακές του για τον πόλεμο του 1940-41. Πήρε μέρος στον πόλεμο με το βαθμό του Δεκανέα του Πυροβολικού. Στρατεύτηκαν και τα πέντε αδέρφια του. Έζησε τα γεγονότα από κοντά και τα αποτύπωσε σε σχέδια και πίνακες. Σπούδασε στη σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας. Εκθέσεις των έργων του οργανώθηκαν στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Εκατό έργα του σχετικά με το έπος του 1940-41 δημοσιεύθηκαν το 1968 στον τόμο “Έτσι πολεμούσαμε”.
Ουμβέρτος Αργυρός, (1882ή 1884-1963), ιμπρεσιονιστής ζωγράφος που γεννήθηκε στην Καβάλα και πέθανε στην Αθήνα. Σπούδασε στην Αθήνα και το Μόναχο καλές τέχνες, έγινε καθηγητής της Σχολής Καλών Τεχνών της Αθήνας και μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Από τον Ι. Μεταξά στάλθηκε επίσημος ζωγράφος στο Μέτωπο του 1940 και φιλοτέχνησε σχετικά έργα. Συμμετείχε σε εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
Γεώργιος Προκοπίου, (1876-1940), Μικρασιατικής καταγωγής, χαρακτηρισθεί ως “ο πολεμικός ζωγράφος”, διότι συμμετείχε σε όλες τις αναμετρήσεις του Ελληνικού Στρατού από το 1900 ως το 1940, οπότε και εξέπνευσε από τις κακουχίες στο Τεπελένι. Σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών Αθήνας και ήταν επίσημος ζωγράφος του αυτοκράτορα της Αιθιοπίας. Ήταν φωτογράφος και κινηματογραφιστής. Από τη δουλειά του αυτή γνωστή είναι η ταινία του για την Καταστροφή της Σμύρνης. Στο Μέτωπο του 1940-41πήγε με άδεια του Αντιστράτηγου Αλ. Παπάγου παρά τη μεγάλη ηλικία του.
Ορέστης Κανέλλης (1910-1979). Γεννήθηκε στη Σμύρνη και πέθανε στην Αθήνα. Πατρίδα του θεωρούσε τη Λέσβο, όπου εγκαταστάθηκε μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922. Σπούδασε ιατρική, την οποία εγκατέλειψε για να ασχοληθεί με την τέχνη μαθητεύοντας στο Παρίσι. Το έργο του το χαρακτηρίζει λυρισμός. Συμμετείχε σε πολλές εκθέσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
Β΄ Γελοιογράφοι
Φωκίων Δημητριάδης (1894-1977). Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη και εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Εργάστηκε αρχικά στην Εθνική Τράπεζα και από το 1922 ασχολήθηκε με την πολιτική γελοιογραφία και το σκίτσο συνεργαζόμενος με αθηναϊκές εφημερίδες. Εικονογράφησε βιβλία γνωστών Ελλήνων συγγραφέων και εξέδωσε λευκώματα με εργασίες του. Τιμήθηκε με Α΄ παγκόσμιο βραβείο πολιτικής γελοιογραφίας (Λος Άντζελες 1961) και με το Αριστείο Γραμμάτων και Τεχνών της Ακαδημίας Αθηνών (1969).
Σταμάτιος Πολενάκης (1908-1997). Γελοιογράφος και σκιτσογράφος σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών Αθήνας. Σκηνοθέτησε την πρώτη ελληνική ταινία κινούμενων σχεδίων που σχεδίασε την περίοδο 1942-44 με τον τίτλο “Ο Ντούτσε αφηγείται”. Συνεργάστηκε με εφημερίδες και περιοδικά. Με τις γελοιογραφίες σατίρισε ιδιαίτερα τους Μουσολίνι και Χίτλερ. Ασχολήθηκε και με τη συγγραφή ευθυμογραφημάτων.
Π. Παυλίδης (1909-1980). Γελοιογράφος, ζωγράφος, απόφοιτος του Πανεπιστημίου και της Σχολής Καλών Τεχνών της Αθήνας. Συνεργάστηκε από την ηλικία των 22 ετών με πολλές εφημερίδες και περιοδικά ιδιαίτερα με την κοινωνική σάτιρα και την πολιτική γελοιογραφία. Έλαβε Α΄ Βραβείο σε διαγωνισμούς του ΕΟΤ και του Ταχυδρομικού Ταμιευτηρίου. Γεννήθηκε, έζησε και πέθανε στον Πειραιά.
Άλλοι γελοιογράφοι του 1940: Κ. Μπέζος, Ν. Καστανάκης, Α. Βλασόπουλος, Φ. Μαστιχιάδης, Ι. Θεοδωρίδης κλ. Στην τέχνη εντάσσονται και οι φωτογράφοι. Για αυτούς σε σχέση με το έπος του 1940-41 θα γίνει λόγους σε άλλο σημείωμά μας.
