Ο “Κολοσσός του Μαρουσιού”, Γιώργος Κατσίμπαλης (1899-1978), στη μάχη του Σκρα (17/30 Μαΐου 1918)

Γράφει ο Χρήστος Π. Ίντος

Ο Γιώργος Κατσίμπαλης (1899-1978) ήταν λόγιος που άφησε έντονο το αποτύπωμά του στην ελληνική λογοτεχνία με τον ρόλο που διαδραμάτισε στη λογοτεχνική γενιά του 1930. Ήταν το επίκεντρο των φιλολογικών συζητήσεων σε ευρύ κύκλο λογίων της εποχής του που τον αποτελούσαν οι Κωστής Παλαμάς, Γιώργος Σεφέρης, Ν. Καζαντζάκης, Ηλίας Βενέζης, Γιώργος Θεοτοκάς, Άγγελος Τερζάκης, Οδυσσέας Ελύτης, Κοσμάς Πολίτης, Ανδρέας Εμπειρίκος και άλλοι. Συνέβαλε στη σύμπτυξη και τη συνεργασία τους.

Χαρακτηρίστηκε “πατριάρχης” της λογοτεχνικής βιβλιογραφίας. Συγκρότησε τις βιβλιογραφίες Ελλήνων και ξένων λογοτεχνών: Ι. Μακρυγιάννη, Α. Παπαδιαμάντη, Κ. Παλαμά, Ι. Γρυπάρη, Κ. Κρυστάλλη, Κ. Καβάφη, Κ. Θεοτοκά, Αγ. Σικελιανού, Ν. Καζαντζάκη, Γ. Σεφέρη, Εν. Πόε, Αρ. Ρεμπώ, Σ. Μπωλντέρ, Π. Βαλερύ, Τ. Έλιοτ, Φ. Μιστράλ και άλλων. Έφερε σε επαφή Έλληνες με  ξένους λογοτέχνες, ήταν εκδότης του περιοδικού “Νέα Γράμματα (1935-1944) και διευθυντής της “Αγγλοελληνικής Επιθεώρησης” (1945-1952).

Υπήρξε εμβληματική και πληθωρική προσωπικότητα. Είχε φίλο τον Αμερικανό συγγραφέα Χένρυ Μίλλερ. Ταξίδεψαν μαζί σε ελληνικούς τόπους και ο δεύτερος έγραψε και του αφιέρωσε το βιβλίο “Ο Κολοσσός του Μαρουσιού”. Τόνισε ιδιαίτερα την πλούσια αφηγηματική ικανότητα του φίλου του. Γιαυτό, δεν έγραψε λογοτεχνικά κείμενα, τον πληρούσε ο αφηγηματικός του λόγος, σημείωσε ο Μίλλερ. Το ίδιο επισήμανε και ο Κωνσταντίνος Τσάτσος, προσωπικός του φίλος, σε αφιέρωμα της ΕΡΤ για τον Κατσίμπαλη.

Η γενιά των λογοτεχνών του 1930 έχοντας στο μέσον τον Γ. Κατσίμπαλη, (αρχείο ΕΛΙΑ)

Ήταν γιος του Κ. Κατσίμπαλη (1868-1937), λόγιου, δημοτικιστή, ιδρυτικού μέλους του ”Εκπαιδευτικού Ομίλου”, συνεργάτη του περιοδικού “Νουμάς” και μεταφραστή ξένων λογοτεχνικών έργων. Ο Γ. Κατσίμπαλης σπούδασε στη Νομική Σχολή στο Παρίσι. Κάποιοι αναφέρουν τόπο σπουδών του το Μονπελιέ.

Όταν ξέσπασε ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος (1914-1918) βρίσκονταν στην Γαλλία. Μετά την απόβαση των δυνάμεων της Αντάντ το φθινόπωρο του 1915 στη Θεσσαλονίκη, τη δημιουργία του Μακεδονικού Μετώπου, το κίνημα της Εθνικής Άμυνας (1916) και την εγκατάσταση στην ίδια πόλη της υπό τον Ελευθέριο Βενιζέλο  ομώνυμης Κυβέρνησης, ο Γ. Κατσίμπαλης πιστεύοντας πως ήρθε η ώρα να πραγματοποιηθούν οι προσδοκίες για μια νέα Μεγάλη Ελλάδα, άφησε τη Γαλλία και τις σπουδές του. Το 1917 ήρθε στη Θεσσαλονίκη. Κατατάχθηκε εθελοντής στον Στρατό της Εθνικής Άμυνας που αποτελούνταν από τις Μεραρχίες Αρχιπελάγους, Κρητών και Σερρών. Τοποθετήθηκε στον τομέα του Μετώπου που αναπτύσσονταν στην περιοχή μας (σήμερα Παιονία) και πήρε μέρος στις πολεμικές επιχειρήσεις, ιδιαίτερα στη μάχη του Σκρα (17/30 Μαΐου 1918).

Σκρα ντι Λέγκεν, φωτογραφία F. Boissonnas

Αναφερόμενος στο γεγονός ο τ. Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας Προκόπης Παυλόπουλος στον λόγο που εκφώνησε για τα εκατοντάχρονα (2018) της μάχης στο ηρωικό χωριό μεταξύ άλλων είπε: “….. Στην μάχη ήταν παρόντες, για ν΄ αγωνισθούν υπέρ Πατρίδας, όλοι οι στρατεύσιμοι Έλληνες, χωρίς καμία διάκριση οιασδήποτε φύσεως. Είναι χαρακτηριστικό ότι στην πρώτη γραμμή έπεσε μαχόμενος ο ταγματάρχης Βασίλειος Παπαγιάννης. Ήταν ο πρώτος ανεψιός του Δαγκλή. Επικεφαλής μοίρας πεδινού πυροβολικού πολέμησε ο Σοφοκλής Βενιζέλος, γιος του πρωθυπουργού. Στην πρώτη γραμμή βρέθηκε μια μεταγενέστερη διασημότητα των ελληνικών γραμμάτων, ο Γιώργος Κατσίμπαλης, ο οποίος είχε εγκαταλείψει τις σπουδές του στην Γαλλία και είχε επιστρέψει στην Ελλάδα, για να πολεμήσει στο μέτωπο. Ήταν ανεψιός του Ανδρέα Μιχαλακόπουλου. Κανείς τους δεν επιδίωξε να επωφεληθεί από τη στενή συγγένεια με την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της χώρας…. ». Να σημειωθεί πως ο Κατσίμπαλης ως έφεδρος αξιωματικός πήρε μέρος και στον ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940-41.

Ο Χένρυ Μίλλερ με τον Γ. Κατσίμπαλη σε ένα από τα ταξίδια τους πήγαν στις Σπέτσες: Γράφει ο Αμερικανός συγγραφέας: “…Πήγαμε σε ένα ξενοδοχείο εκεί κοντά και γραφτήκαμε στο βιβλίο του. Ο ιδιοκτήτης είδε τα ονόματα κ΄ έπειτα είπε στον Κατσίμπαλη: “Σε ποιό σύνταγμα ήσουν στον πόλεμο, εσύ δεν είσαι ο λοχαγός μου;”. Κ΄ είπε το δικό του όνομα και το σύνταγμά του. “Όταν αλλάξαμε ρούχα, ο Γιάννης ο ιδιοκτήτης, μας περίμενε. Βαστούσε από το χέρι το αγοράκι του κ΄ ένα μωρό στην αγκαλά του. “Τα παιδιά μου, λοχαγέ, είπε περήφανα…..”.

Η μάχη του Σκρα, ελαιογραφία του Λυκούργου Κογεβίνα 1918, (Εθνική Πινακοθήκη)

Στη μάχη του Σκρα πολέμησε μαζί με πολλούς άλλους επώνυμους και ανώνυμους Έλληνες. Στη μάχη της οποίας η απήχηση της νίκης ήταν πολύ μεγάλη σε όλη την Ελλάδα. Οι Έλληνες ξέχασαν τα πολιτικά τους πάθη, εξυψώθηκε το φρόνημα των στρατιωτών, περίμεναν να αναμετρηθούν εκ νέου με τον εχθρό και να δοξάσουν τα ελληνικά όπλα, όπως την περίοδο του 1912-1913.

Στην ημερήσια διαταγή του ο Γάλλος Στρατηγός Γκυγιωμά Cuillaumat) σημείωσε: “…Χάρις στην απαράμιλλη ανδρεία και την υπέροχη ορμητικότητά του το ελληνικό πεζικό του Στρατηγού Ζυμβρακάκη, σε συνεργασία με το πυροβολικό και την αεροπορία, που παρά τις δυσμενείς καιρικές συνθήκες πέτυχαν να εκτελέσουν όλες τις αποστολές τους. Υπερνίκησαν σε ένα από τα πιο ανώμαλα εδάφη όλα τα συσσωρευμένα εμπόδια και πέτυχαν με περίλαμπρες ενέργειες την κατάληψη των βουλγαρικών θέσεων σε μέτωπο 12 χιλιομέτρων, συλλαμβάνοντας περισσότερους από 150 αιχμαλώτους και κυριεύοντας σημαντικό υλικό…..”.

Ο Ελληνικός Στρατός με ακμαίο ηθικό, ορμή, δύναμη και μαχητική ικανότητα πέτυχε μοναδική νίκη. Οι μαχητές ξεπέρασαν τον εαυτό τους. Η κατάληψη του Σκρα ήταν πραγματικότητα. Το γόητρο του Ελληνικού Στρατού αναβαθμίστηκε και απέσπασε το θαυμασμό. Το όνομα του Σκρα έγινε γνωστό στα στρατεύματα, σε όλο τον Ελληνισμό και στην παγκόσμια κοινή γνώμη. Έγινε σύμβολο, σημείο αναφοράς και ενότητας. Οι Σύμμαχοι με εμπιστοσύνη στις ελληνικές δυνάμεις άρχισαν να σχεδιάζουν νέα επιθετικά σχέδια κατά του εχθρού. Έτσι άρχισε να καταρρέει το Μακεδονικό Μέτωπο και στη συνέχεια και τα άλλα μέτωπα με νικητή τις δυνάμεις της Αντάντ.

Σημειώσεις

1. Στη φωτογραφία (αρχείο ΕΛΙΑ) οι λογοτέχνες: Θάνος Πετσάλης, Ηλίας Βενέζης, Οδυσσέας Ελύτης, Γιώργος Σεφέρης, Αντώνης Καραντώνης, Στέλιος Ξεφλούδας, Γιώργος Θεοτοκάς, Άγγελος Τερζάκης, Κ. Θ. Δημαράς, Γιώργος Κατσίμπαλης, Κοσμάς Πολίτης, Ανδρέας Εμπειρίκος, (συνάντηση στο σπίτι του Θεοτοκά).

2. Χένρυ Μίλλερ (1891-1980), Αμερικανός συγγραφέας.

3. Εκπαιδευτικός Όμιλος. Ιδρύθηκε στην Αθήνα το 1910 από λογοτέχνες και εκπαιδευτικούς που ήθελαν εισαγωγή της δημοτικής γλώσσας στην εκπαίδευση και εκπαιδευτική μεταρρύθμιση.

4. Παναγιώτης Δαγκλής – Βασίλειος Παπαγιάννης. Ο Π. Δαγκλής (1853-1924) ήταν στρατιωτικός και πολιτικός, μέλος της Εθνικής Άμυνας (Τριανδρία: Βενιζέλος- Κουντουριώτης – Δαγκλής). Ο Ταγματάρχης Βασίλειος Παπαγιάννης (1882-1918) ήταν ανεψιός του, παιδί της αδελφής του.  Σκοτώθηκε στη μάχη του Σκρα (1918).

5. Σοφοκλής Βενιζέλος (1894-1964). Δευτερότοκος γιος του Ελευθερίου Βενιζέλου, στρατιωτικός, πολιτικός και για σύντομα χρονικά διαστήματα Πρωθυπουργός της Ελλάδας.

6. Ανδρέας Μιχαλακόπουλος (1875-1938). Πολιτικός, πολλές φορές Υπουργός και Πρωθυπουργός της Ελλάδας το 1924.

7. Γάλλος Στρατηγός Γκιγιωμά (Cuillaumat,1863-1940). Είχε την αρχιστρατηγία των δυνάμεων της Αντάντ στο Μακεδονικό Μέτωπο από τον Δεκέμβριο του 1917 ως τον Ιούνιο του 1918.

8. Στρατηγός Ζυμβρακάκης. Υπήρξαν δύο Στρατηγοί, αδέρφια, ο Εμμανουήλ (1859-1927) και ο Επαμεινώνδας (Παμίκος) (1863-1922). Και οι δύο ήταν στον Στρατό της Εθνικής Άμυνας. Ο Εμμανουήλ είχε τη διοίκηση του Στρατού Εθνικής Άμυνας στο Μακεδονικό Μέτωπο από τον Ιούνιο του 1917.

Βιβλιογραφία – Πηγές

– Αρχείο ΕΛΙΑ (Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο).

– Αρχείο ΕΡΤ (Αφιέρωμα στον Γ. Κατσίμπαλη, Εκπομπή Παρασκήνιο).

– ΓΕΣ/ΔΙΣ, Επίτομη ιστορία της συμμετοχής του Ελληνικού Στρατού στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο 1914 – 1918, Αθήνα 1993.

– Δασκαλόπουλος, Δ., Γ. Κ. Κατσίμπαλης, Βιβλιογραφία και δώδεκα κριτικά κείμενα, Αθήνα 1980.

– Εφ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ, «Από τους βαλκανικούς θριάμβους στην καταστροφή του διχασμού», φ. 20-03-1985.

– Εφ. Μαχητής του Κιλκίς, ιστοσελίδα, 13 Μαΐου 2018, “Πανηγυρικός λόγος για την 100η επέτειο της Μάχης του Σκρα” στο Μνημείο της ομώνυμης μάχης από τον τότε Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας Προκόπη Παυλόπουλο.

– Ίντος Π. Χ., Ο Μεγάλος Πόλεμος ( Α΄ Παγκόσμιος, 1914-1918), στον Ν. Κιλκίς, Γουμένισσα 2019.

–  Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Εκδοτική Αθηνών, τ. ΙΕ΄.

– Μίλλερ, Χένρυ, Ο Κολοσσός του Μαρουσιού, Εκδόσεις “ΚΑΚΤΟΣ”, Αθήνα 1980.

– Παγκόσμιο Βιβλιογραφικό Λεξικό, τ. 4ος, Εκδοτική Αθηνών.