Η μάχη του Ραβινέ, 1/14 Μαΐου 1917, και ο Αξιωματικός Γρηγόριος Γουλιανός
Γράφει ο Χρήστος Π. Ίντος
Σειρά λόφων κοντά στο χωριό Χαμηλό του Δήμου Παιονίας φέρουν τα ονόματα Μπομπαρντέ, Ντομαντέρ και Ραβινέ. Τα είχαν δώσει οι Γάλλοι την περίοδο οργάνωσης στον τομέα αυτόν του γνωστού Μακεδονικού Μετώπου (1915-1918) κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο (1914-1918). Το πρώτο όνομα, marron bombarder, ερμηνεύεται βομβαρδίζω το κάστανο, το δεύτερο dromadaire καμήλα και το τρίτο ravin χαράδρα, προφανώς από το παρακείμενο φαράγγι. Το Ραβινέ στους ελληνικούς στρατιωτικούς χάρτες αναφέρεται με το όνομα Κορυφή και υψόμετρο 262μ.
Αγγλικές και γαλλικές στρατιωτικές δυνάμεις αποβιβάστηκαν το φθινόπωρο του 1915 στη Θεσσαλονίκη με σκοπό να βοηθήσουν τους Σέρβους που απειλούνταν από τη Βουλγαρία και τελικά δέχθηκαν επίθεσή της. Στην Ελλάδα υπήρξε διάσταση απόψεων μεταξύ Πολιτειακής και Πολιτικής ηγεσίας για την ένταξη ή μη της χώρας στον πόλεμο που πήρε παγκόσμιες διατάσεις και έμεινε γνωστός ως ο Μεγάλος Πόλεμος. Αντιπαρερχόμαστε τα γεγονότα που οδήγησαν στον γνωστό Εθνικό Διχασμό και στεκόμαστε στο Πολεμικό Μέτωπο της εποχής στην Παιονία. Στις γαλλικές δυνάμεις που στρατοπέδευσαν στην περιοχή εντάχθηκαν και τρεις ελληνικές Μεραρχίες, Σερρών, Κρητών και Αρχιπελάγους (Στρατός Εθνικής Άμυνας) προσκείμενες στον τότε Πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο και στην Κυβέρνηση που εγκατέστησε στη Θεσσαλονίκη τον Αύγουστο του 1916.
Το πρόσταγμα στο Μακεδονικό Μέτωπο το είχαν οι Γάλλοι. Αλλά από το χειμώνα του 1915 ως και τον Απρίλιο του 1917 δεν υπήρξαν σημαντικές επιτυχίες κατά των αντιπάλων βουλγαρικών και γερμανικών δυνάμεων. Η πρώτη επιτυχία ήταν η κατάληψη από ελληνικές δυνάμεις την 1/14 Μαΐου 1917 του λόφου Ραβινέ μετά σκληρό αγώνα και πολλές θυσίες. Οι Βούλγαροι από τον Δεκέμβριο του 1915 πάνω στον λόφο είχαν στήσει παρατηρητήριο. Οι Άγγλοι και οι Γάλλοι δεν ασχολήθηκαν με αυτό. Οι Γάλλοι την Άνοιξη του 1916 τοποθέτησαν απέναντί του μικρό τμήμα στρατού. Το Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς ελληνικές δυνάμεις της Μεραρχίας Σερρών οργάνωσαν αμυντικό μέτωπο και κατέστρωσαν σχέδιο επίθεσης και κατάληψής του.
Γρηγόριος-Γουλιανός-1881-1943-πηγή-Νικόλαος-Ντούρλας
Το έργο της επίθεσης και της κατάληψης του Ραβινέ ανατέθηκε στο 2ο Τάγμα του 1ου Συντάγματος της Μεραρχίας Σερρών με διοικητή του Τάγματος τον Λοχαγό Γρηγόριο Γουλιανό. Η επιχείρηση άρχισε την 1/14 Μαΐου 1917 και εκδηλώθηκε ταυτόχρονα επίθεση εναντίον ολόκληρης της γραμμής (Μπομπαρντέ – Ντομαντέρ – Ραβινέ) που ήταν καλά οχυρωμένη και αντιστέκονταν ο εχθρός. Παρά τον συνεχή βομβαρδισμό του βουλγαρικού πυροβολικού το Τάγμα του Γουλιανού το μεσημέρι της ίδιας ημέρας κατέλαβε το οχυρό. Ο εχθρός τράπηκε σε φυγή αφήνοντας 54 Βούλγαρους και έξι (6) Γερμανούς αιχμαλώτους. Η ελληνική δύναμη μπήκε στο στόχαστρο του γερμανικού πυροβολικού, οι άνδρες έπεφταν νεκροί ή τραυματίζονταν και μεταξύ αυτών και ο διοικητής. Τα πυρομαχικά και οι χειροβομβίδες τελείωσαν, όπως και το νερό, ωστόσο αποκρούστηκαν οι αντεπιθέσεις των Βουλγάρων.
Τη νύχτα η σύγκρουση ήταν φονικότατη. Τα πάντα έγιναν σκόνη. Οι συμμαχικές δυνάμεις, στις ελληνικές συνέδραμαν και γαλλικές, κατόρθωσαν να καταλάβουν τον λόφο, να δημιουργήσουν υποτυπώδες χαράκωμα για άμυνα οργανώνοντας πρόχειρα την τοποθεσία. Με τρεις συνεχόμενες σφοδρές επιθέσεις οι αντίπαλες δυνάμεις επιχείρησαν να ανατρέψουν την κατάσταση. Απέτυχαν μπροστά την γρανιτώδη άμυνα των Ελλήνων. Το Ραβινέ ήταν στα χέρια τους παρά τις μεγάλες απώλειες. Το επόμενο τετραήμερο οι Βούλγαροι προσπάθησαν να ανακτήσουν τον λόφο αλλά και πάλι απέτυχαν απέτυχαν. Η κατάληψη του Ραβινέ ήταν η πρώτη ελληνική νίκη στο πλευρό των συμμάχων του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ανέβηκε το γόητρο του Ελληνικού Στρατού και άνοιξε ο δρόμος και για άλλες επιτυχίες, όπως εκείνη της επόμενης χρονιάς, τον Μάιο του 1918, στο Σκρα. Οι απώλειες του Τάγματος Γουλιανού ανέρχονταν σε πέντε (5) αξιωματικούς, 51 οπλίτες νεκρούς, εννέα (9) αξιωματικούς και 225 οπλίτες τραυματίες. Το σύνολο νεκρών και τραυματιών ανέρχονταν περίπου στο 75% της δυνάμής του, (ΓΕΣ/ΔΙΣ, Επίτομη Ιστορία του ΕΣ στον Α΄ ΠΠ, σ. 146).
“Όταν μετά την μάχη αναφέρθηκε στον Πρωθυπουργό ο τραυματισμός του Γρηγορίου Γουλιανού, “…εζήτησεν αμέσως να τον οδηγήσουν κοντά εις το «αμίλητο παλληκάρι», όπως επιγραμματικώς είχε χαρακτηρίσει την σεμνότητα, την απλότητα και το ολιγόλογο του γενναίου εκείνου πολεμιστού. Όταν ο Βενιζέλος εισήλθεν εις τον θάλαμον, όπου ενοσηλεύετο ο Γουλιανός, έσπευσε προς το κρεβάτι όπου έκειτο βαρέως τραυματισμένος ο ήρως του Ραβινέ. Του έσφιξε θερμά με τα δυο του χέρια την παλάμη και του είπε υπό την απερίγραπτον γενικήν συγκίνησιν: «Σ΄ ευχαριστώ .. Σ΄ ευχαριστώ διότι μου έδωσες επιχειρήματα δια να μπορέσω να υψώσω φωνήν δια τα δίκαια της Ελλάδος μας, (Δ. Βακκάς, Η Μεγάλη Ελλάς …, σ. 130, 135).
Ο Γάλλος Συνταγματάρχης Genin, υπεύθυνος για την εκπαίδευση των ελληνικών δυνάμεων του Μετώπου, τηλεγράφησε στο Στρατηγείο στη Θεσσαλονίκη: «Είδα από ένα ολόκληρο ελληνικό τάγμα να μένουν πενήντα άνδρες όρθιοι. Τα τρία τέταρτα των αξιωματικών είναι εκτός μάχης». Ο επιτελής της Μεραρχίας Συνταγματάρχης Κωνσταντίνος Μαζαράκης, ανέφερε: «Η σημερινή μάχη προς κατάληψιν του Ραβινέ ήτο αληθώς επική, άπαντες οι στρατιώται των τριών συμμετασχόντων λόχων του 1ου Συν/τός μας, σχεδόν ετραυματίσθησαν ή φονεύθησαν, ο ηγήτωρ λοχαγός Γουλιανός Γρηγόριος ετραυματίσθη θανασίμως, δι ο και επρότεινα εις τον Μέραρχον να τον προτείνη προς προαγωγήν προ του θανάτου του ίσως, άτε επιδειξαμένου θρυλικήν γεννναιότητα και ικανότητα. Λόγω των μεγάλων απωλειών παρουσιάσθησαν πολλά κενά και προς τούτο παρακαλώ, όπως ενεργήσητε αποστολήν ενισχύσεων προς συμπλήρωσιν των μονάδων μας».
Ο Γάλλος Αρχιστράτηγος M. Sarrail (Σαράιγ) στην ημερήσια διαταγή του της 5ης/18ης Μαΐου1917 υπογράμμησε: «…Ο Λοχαγός Γ. Γουλιανός… οδήγησε 3 λόχους του τάγματός του εναντίον ισχυρού εχθρικού έργου, το οποίον κατέλαβε παρά το σφοδρό πυρ, ύστερα από λυσσώδη μάχη εκ του συστάδην. Διατήρησε τη θέση του χωρίς καμιά φυσική του προφύλαξη, υπό βομβαρδισμό ανήκουστης σφοδρότητας, μολονότι έφερε 6 τραύματα, από τα οποία το ένα πολύ σοβαρό. Και όταν μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο εκστρατείας δεν έπαυσε να ενδιαφέρεται για την έκβαση της μάχης και εκδήλωσε ζωηρή χαρά, όταν έμαθε την οριστική επιτυχία της. Υπό τις συνθήκες αυτές επέδειξε συμπεριφορά αληθινού ήρωα. Γνωστοποιώντας σας την ηρωική στάση του λοχαγού Γουλιανού, προτρέπω όλους τους αξιωματικούς να μιμηθούν το αξιομίμητο παράδειγμά του».
Ο Γρηγόριος Γουλιανός γεννήθηκε στον Παλαμά Καρδίτσας το 1882. Μετά τις εγκύκλιες σπουδές στον τόπο καταγωγής του και την Καρδίτσα φοίτησε στην Παιδαγωγική Ακαδημία της Λάρισας. Πριν αποφοιτήσει κατατάχθηκε στον Στρατό και τελείωσε τη σχολή Υπαξιωματικών το καλοκαίρι του 1912. Όταν κηρύχθηκε ο Α΄ Βαλκανικός Πόλεμος τον Οκτώβριο του 1912, πήρε μέρος σε όλες τις σημαντικές μάχες, της Ελασσόνας, του Σαρανταπόρου και των Γιαννιτσών. Συμμετείχε και στον Β΄ Βαλκανικό και τραυματίστηκε στη μάχη του Λαχανά τον Ιούνιο του 1913. Συμμετείχε στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στο Μακεδονικό Μέτωπο και ήταν ο ήρωας της μάχης του Ραβινέ. Η Πολιτεία τον τίμησε με απονομή διπλώματος και δύο πολεμικά μετάλλια. Αποστρατεύθηκε με το βαθμό του Στρατηγού και απεβίωσε το 1943. Προτομή του έχει στηθεί στη γενέτηρά του Παλαμά.
Η επέτειος της μάχης του Ραβινέ 1/14 Μαΐου 1917 τιμάται κάθε χρόνο στον ομώνυμο λόφο την πρώτη Κυριακή μετά την 1η Μαΐου με διοργανωτή τον Δήμο Παιονίας.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ – ΠΗΓΕΣ
Βακκάς Δημήτριος, Η Μεγάλη Ελλάς, Ο Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος ως πολιτικός ηγέτης, Αθήνα 1965.
ΓΕΣ/ΔΙΣ, Επίτομη Ιστορία της Συμμετοχής του Ελληνικού Στρατού στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο 1914-1918, Αθήνα 1993.
Μαζαράκης – Αινιάν Αλέξανδρος, Απομνημονεύματα, Αθήνα ά.έ.ε.
Συντομόρου Γαβριήλ, “Η μάχη στο Ραβινέ και στους πλησίον λόφους”, π. ΤΟΛΜΩΝ.τ. 26(2008)
http://idomeni.gr/arthra/images/ravine/index.html
http://plagia-paionias.blogspot.com
Οι εργασίες μας:
Ο Μεγάλος Πόλεμος, (Α΄ Παγκόσμιος 1914-1918), στον Νομό Κιλκίς, Γουμένισσα 2019.
“Η μάχη του Ραβινέ, 1/14 Μαΐου 1917”, εφ. Μαχητής του Κιλκίς, φ. 2399/9.5.2023/σ.17.
