Στην υπερπλήρη από κόσμο αίθουσα «Στέφανος Δραγούμης» του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού παρουσίασε το Σάββατο 31 Οκτωβρίου 2026 το Λαογραφικό & Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας – Θράκης τον κατάλογο-λεύκωμα της έκθεσης που πραγματοποιήθηκε κατά την περίοδο Δεκέμβριος 2024-Ιούνιος 2026 με θέμα:
«Ελληνόβλαχοι και Εθνοευεργεσία: τεκμήρια από το παρελθόν, διδάγματα για το μέλλον – Η συμβολή του βλαχόφωνου παροικιακού ελληνισμού των σερβικών περιοχών και της Αυστροουγγαρίας (17ος-19ος αιώνας) στη συγκρότηση του νεοελληνικού κράτους».
Σκοπός της έκθεσης ήταν να αναδείξει μέσω πρωτογενούς υλικού τη συμβολή των Ελληνοβλάχων Μακεδόνων της διασποράς του 17ου – 19ου αιώνα στις παροικίες των σερβικών περιοχών (Βελιγράδι, Ζέμουν, Νόβισαντ) και της Αυστροουγγαρίας (Βιέννη, Πέστη, Τοκάι, Κεσκεμέτ), στη συγκρότηση του νεότερου ελληνικού κράτους. Μέσα από ευεργεσίες σε θεμελιώδεις τομείς, όπως τις επιστήμες, τα γράμματα, την παιδεία, την κοινωνική πρόνοια.
Μεγάλοι τοπικοί και εθνικοί ευεργέτες από τις οικογένειες των Σίνα, Δούμπα, Μπέλλιου, Δάρβαρη, Σπίρτα, Βιάλλου, Λέκκου, με καταγωγή από τις ονομαστές βλαχόφωνες μητροπόλεις της Μακεδονίας, όπως την ιστορική Μοσχόπολη, Λινοτόπι, Γράμμουστα, Νυμφαίο, Βλάστη, Κλεισούρα, συνέδραμαν τον νεότερο ελληνισμό με υλικά ευεργετήματα, που συνέβαλαν καθοριστικά στη συγκρότηση του νεότερου ελληνικού κράτους. Σημαντικές ήταν και οι άυλες ευεργεσίες τους σε σχολεία, συγγράμματα και δωρεές βιβλίων που συνέβαλλαν στην αφύπνιση του νέου ελληνισμού και στην εκπαιδευτική οργάνωση του νεότερου ελληνικού κράτους. Επίσης σημαντικές ήταν και οι δωρεές τους τόσο προς τις ιδιαίτερες πατρίδες καταγωγής των, όσο και προς τους νέους τόπους εγκατάστασης όπου αυτοί πρόκοψαν.
Στον χαιρετισμό του ο πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου του Λαογραφικού & Εθνολογικού Μουσείου Μακεδονίας-Θράκης Δρ. Φώτης Κιλιπίρης καθηγητής του Διεθνούς Πανεπιστημίου Ελλάδος τόνισε το γεγονός, ότι με βάση σημαντικά πρωτογενή αρχειακά στοιχεία που αποτυπώνονται στον εν λόγω κατάλογο, οι Ελληνοβλάχοι της Βόρειας Ελλάδος ήταν οι κατ’ εξοχήν εκπρόσωποι του βαλκανικού ελληνισμού και της ελληνορθόδοξης παράδοσης στην κεντρική Ευρώπη. Ειδικότερα ανέφερε ότι οι Βλάχοι του βόρειου ελληνικού χώρου μαζί με τους συμπατριώτες τους Γραικούς, «τω όντι αμφότεροι λαοί μιας πατρίδος τέκνα, και των αυτών προγόνων απόγονοι» οργανωμένοι σε κοινότητες όπως στην Πέστη (Η εν Πέστη Γραικών τε και Μακεδονοβλάχων Αδελφότης), στο Νόβισαντ (Η εν Νεοφύτω Ουγγαρίας Φιλογενής Αδελφότης Γραικών και Γραικοβλάχων), στη Βιέννη (Η Εν Βιέννη των Γραικών και Βλάχων Κοινότης) και αλλού, συνέβαλαν καθοριστικά με τα υλικά και πνευματικά τους έργα στη αφύπνιση του Ελληνισμού και την ιδεολογική προετοιμασία της Επανάστασης του 1821.
Τις ειδικότερες πτυχές του καταλόγου-λευκώματος παρουσίασε ο κ. Ιάκωβος Μιχαηλίδης, καθηγητής Ιστορίας, Αντιπρύτανης του Α.Π.Θ. και μέλος του Δ.Σ. του ΛΕΜΜΘ. Ο ίδιος ειδικότερα ανέφερε ότι η παρουσίαση ενός μουσειακού τόμου δεν αποτελεί απλώς την ευκαιρία να συνοψίσουμε μια έκθεση ή να αναδείξουμε το περιεχόμενο των εκθεμάτων της. Είναι, κυρίως, μια ευκαιρία να αναμετρηθούμε με το ιστορικό παρελθόν, να αναγνωρίσουμε τη σημασία του και να αναζητήσουμε τους τρόπους, με τους οποίους αυτό μπορεί να συνομιλήσει δημιουργικά με τις ανάγκες και τις προκλήσεις του παρόντος. Υπό αυτή την έννοια, ο τόμος «Ελληνόβλαχοι και Εθνοευεργεσία: Τεκμήρια από το παρελθόν, διδάγματα για το μέλλον» αποτελεί κάτι πολύ περισσότερο από έναν κατάλογο της εκθεσιακής δραστηριότητας του Λαογραφικού και Εθνολογικού Μουσείου Μακεδονίας-Θράκης. Συνιστά ουσιαστική συμβολή στην ανάδειξη μιας σημαντικής – αλλά όχι πάντοτε επαρκώς φωτισμένης – πτυχής της ιστορίας του νεότερου ελληνισμού.
Ιδιαίτερη νότα στην εκδήλωση έδωσε το κουαρτέτο «Χρυσανθέμη» που εκτέλεσε κλασσικά κομμάτια των μουσουργών Edouard Wolff και Johann Strauss ΙΙ αφιερωμένα σε προσωπικότητες των οικογενειών των εθνικών ευεργετών Σίνα, Δούμπα και Μπέλλιο.
Την εκδήλωση τίμησαν με την παρουσία τους ο Υπουργός Δικαιοσύνης κ. Γιώργος Φλωρίδης, και ο Υφυπουργός Εσωτερικών αρμόδιος για θέματα Μακεδονίας-Θράκης κ. Κώστας Γκιουλέκας. Παρευρέθηκαν επίσης και απηύθυναν θερμό χαιρετισμό οι κ.κ. Κωνσταντίνος Χριστοδούλου ως Πρόεδρος της Αυτοδιοίκησης Ελλήνων Ουγγαρίας, π. Ιωάννης Νικολίτσης, Αρχιερατικός Επίτροπος ως εκπρόσωπος της ελληνικής κοινότητας Βιέννης και του σεβ. Μητροπολίτου Αυστρίας κ.κ. Αρσενίου, Στράτος Σιμόπουλος ως εκπρόσωπος του κ. Νικήτα Κακλαμάνη Προέδρου της Βουλής των Ελλήνων, Νίκος Παπαϊωάννου τέως Πρύτανης Α.Π.Θ. και Υφυπουργός Παιδείας, Χρήστος Μήττας Αντιπεριφερειάρχης Πολιτισμού της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, Ελένη Τορνιβούκα πρόεδρος του Δ.Σ. του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης, Αλέξανδρος Καχριμάνης Περιφερειάρχης Ηπείρου.
Τέλος την εκδήλωση επίσης τίμησαν με την παρουσία τους η κ. Ντάνιτσα Λέκο, απόγονος της επιφανούς οικογένειας Λέκκου του Βελιγραδίου με σημαντικές δωρεές στη γενέτειρά τους Κλεισούρα Καστοριάς, η κ. Σταυρούλα Μαυρογένη Αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Μακεδονίας και Διευθύντρια του Κέντρου Έρευνας Μακεδονικής Ιστορίας και Τεκμηρίωσης (ΚΕΜΙΤ) του Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα, μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας του Διεθνούς Πανεπιστημίου Ελλάδος, Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Πανεπιστημίου Μακεδονίας καθώς και πλήθος κόσμου. Τον συντονισμό της παρουσίασης είχε η κ. Χρύσα Σάμου, δημοσιογράφος της ΕΡΤ3, και επιμελήτρια και παρουσιάστρια εκπομπής «Διασπορά».
