Τόποι Μαρτυρίου το Κλειστό (Μούσγαλι), το Αμπελόφυτο (Μούρσαλι) και η Κυδωνιά (Κοτσολάρ), πλήρωσαν με το αίμα των κατοίκων τους την εκδικητική μανία των Γερμανών κατακτητών λίγους μήνες, ύστερα από την εισβολή τους στην Ελλάδα. Οι δυνάμεις κατοχής της Βέρμαχτ εκτέλεσαν τον ανδρικό πληθυσμό στις πλατείες των χωριών και στην εκκλησία του Προφήτη Ηλία στο Κλειστό και έκαψαν συθέμελα τα προσφυγικά χωριά, σβήνοντας κάθε ίχνος ανθρώπινης παρουσίας. Τα χωριά δεν κατοικήθηκαν ποτέ ξανά και τα ελάχιστα ερείπια, διάσπαρτα στην ορεινή περιοχή, έχουν σκεπαστεί από πυκνή βλάστηση.
Με αισθήματα σεβασμού στη θυσία των αθώων θυμάτων ο δήμος Κιλκίς για πέμπτη συνεχή χρονιά άναψε ένα κερί στη μνήμη τους με μια σεμνή εκδήλωση, που διοργάνωσε στο Μνημείο Πεσόντων το Σάββατο 24 Οκτωβρίου.
Εκεί, παρουσία συγγενών των θυμάτων και εκπροσώπων των τοπικών αρχών, τελέστηκε επιμνημόσυνη δέηση για τους εκτελεσθέντες από τον αρχιερατικό επίτροπο Ποντοκερασιάς Αρχιμανδρίτη π. Ευστάθιο Κοντοζίδη, και στη συνέχεια αναγνώσθηκε το προσκλητήριο των νεκρών.
Στο χρονικό των τραγικών γεγονότων που οδήγησαν στη μεγάλη σφαγή πριν από ογδόντα πέντε χρόνια αναφέρθηκε η Βάγια Θρήσκου, πρόεδρος του πολιτιστικού μορφωτικού συλλόγου Ισώματος “Καπετάν Ράμναλης”. Η ομιλήτρια μίλησε για την αντιστασιακή δράση που ανέπτυξε στην περιοχή των Κρουσίων η αντάρτικη ομάδα “Αθανάσιος Διάκος”, για τις δολιοφθορές και τις ανθρώπινες απώλειες που προκάλεσε στους Γερμανούς και για τη σκληρή τιμωρία που επιφύλαξαν οι τελευταίοι ως αντίποινα στους κατοίκους τους, επελαύνοντας στις 25 Οκτωβρίου του 1941 στα χωριά.
Ο επίλογος τόνισε θα γραφτεί με αίμα και φωτιά. Ισχυρές μηχανοκίνητες δυνάμεις των ΕΣ- ΕΣ κυκλώνουν το Αμπελόφυτο, την Κυδωνιά και το Κλειστό. Μπαίνουν στα σπίτια, διαχωρίζουν τους άνδρες από τα γυναικόπαιδα και τους σέρνουν έξω. Έφηβοι από 15 χρόνων και άνδρες μέχρι 65 ετών οδηγούνται στο απόσπασμα. Δίνουν διορία μιας ώρας στα γυναικόπαιδα να εγκαταλείψουν τα χωριά. Κρατούν μαζί τους ως προστατευτική ασπίδα κατοίκους από τα Θεοδόσια και το Ελληνικό. Οι πρώτες εκτελέσεις γίνονται στο Αμπελόφυτο και στην Κυδωνιά, όπου μαζί με τους κατοίκους, δολοφονούνται και δέκα συντοπίτες τους από το Ίσωμα, που βρέθηκαν εκείνη την ημέρα στο διπλανό χωριό. Οι πλατείες γεμίζουν με πτώματα και το σκηνικό του θανάτου, αποτρόπαιο και ανατριχιαστικό, μεταφέρεται στο Κλειστό, με θυσιαστήριο την εκκλησία του Προφήτη Ηλία. Η αμείλικτη διαταγή για την ισοπέδωση των τριών χωριών ολοκληρώθηκε με την πυρπόλησή τους. Το Αμπελόφυτο, η Κυδωνιά και το Κλειστό παραδόθηκαν στις φλόγες και κανείς από τους επιζήσαντες δε θέλησε να γυρίσει πίσω. Οι κάτοικοί τους σκόρπισαν στην Ξηρόβρυση, στο Μελισσοχώρι, στα Στεφάνια, στα Διαβατά και στον Λαγκαδά, αφήνοντας πίσω τους στάχτες και ερείπια. Δέκα χρόνια μετά το ολοκαύτωμα, στις 7 Απριλίου 1951 το ελληνικό κράτος κατήργησε τα τρία χωριά.
Η κυρία Θρήσκου προσέθεσε στον λόγο της ότι για δεκαετίες το Ολοκαύτωμα έμενε αποσιωπημένο, μέχρι που με ενέργειες του δήμου Κιλκίς και του Συλλόγου Κιλκισιωτών Αθηνών και περιχώρων η Πολιτεία αναγνώρισε με Προεδρικό Διάταγμα τα τρία χωριά ως Μαρτυρικά και τα ενέταξε στον μακρύ κατάλογο των ελληνικών ολοκαυτωμάτων της περιόδου 1940 -1945. Τέλος, η Πρόεδρος του ‘’Καπετάν Ράμναλη’’ επαίνεσε την πρωτοβουλία της δημοτικής αρχής για την απόδοση της οφειλόμενης τιμής στα θύματα του Ολοκαυτώματος, σημειώνοντας ότι με την εκδήλωση μνήμης που έχει θεσμοθετήσει από το 2022 βγάζει από την αφάνεια και τη σιωπή τα Μαρτυρικά Χωριά, αναδεικνύει την ιστορία μας και κρατά ζωντανή τη μνήμη των νεκρών.
Σε δήλωσή του για το Ολοκαύτωμα των Μαρτυρικών Χωριών του ανατολικού Κιλκίς ο δήμαρχος Κιλκίς επισημαίνει: ‘’Τα χωριά του ανατολικού Κιλκίς πυρπολήθηκαν, ισοπεδώθηκαν, η φλόγα της αντίστασης, όμως, δεν έσβησε. Τα ερείπιά τους μετατράπηκαν σε αιώνια χαρακώματα μνήμης, σε τείχη πατριωτικής συνείδησης.
Η επίσημη αναγνώρισή τους ως τόπων μαρτυρίου, μετά από εβδομήντα τρία χρόνια λήθης και σιωπής, ήταν ένα αποφασιστικό βήμα για την ιστορική αποκατάσταση και τη δικαίωση των θυμάτων.
Ο δήμος Κιλκίς, με συναίσθηση της ευθύνης του στα παραγγέλματα της ιστορίας και της αλήθειας, ανοίγει τον δρόμο για να αναδειχθούν πτυχές αυτής της τραγωδίας, ώστε να μην ξεχαστεί η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Γι’ αυτό και τιμά τη θυσία των ηρωικών κατοίκων του ανατολικού Κιλκίς. Η μνήμη αυτών των τόπων πρέπει να παραμένει ζωντανή όχι μόνο ως φόρος τιμής στους αγωνιστές του παρελθόντος, αλλά και ως δίδαγμα στις νεότερες γενιές για τις αξίες της ελευθερίας, της δικαιοσύνης και του σεβασμού στην ανθρώπινη ζωή και αξιοπρέπεια’’.
Την εκδήλωση μνήμης τίμησαν με την παρουσία τους ο Δήμαρχος Κιλκίς, ο αρχιερατικός επίτροπος Ποντοκερασιάς και εφημέριος του ιερού ναού Αγίων Πεντεκαίδεκα Ιερομαρτύρων Κιλκίς, Πανοσιολογιώτατος Αρχιμανδρίτης π. Ευστάθιος Κοντοζίδης, ο πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου Αναστάσιος Καζαντζίδης, αντιδήμαρχοι, ο δημοτικός σύμβουλος Φώτης Γεωργιάδης, οι πρόεδροι των Δημοτικών Κοινοτήτων Ελληνικού Παναγιώτης Πουλτουρτζίδης, Ισώματος Απόστολος Μπαλτατζής, Ποντοκερασιάς Γιάννης Κασαπίδης, ο Ταξίαρχος της 71ης Αερομεταφερόμενης Ταξιαρχίας ‘’Πόντος’’ Αριστείδης Τσουκαλάς, ο Αστυνομικός Υποδιευθυντής Κιλκίς Νικόλαος Χρυσουλίδης, ο Διοικητής Πυροσβεστικών Υπηρεσιών Κιλκίς Γιάννης Πολιτίδης, ο εκπρόσωπος του Δημοκρατικού Πατριωτικού Λαϊκού Κινήματος ‘’Νίκη’’ Ηλίας Θεοχαράκης, ο πρόεδρος του παραρτήματος της Ένωσης Αποστράτων Αξιωματικών Στρατού Κιλκίς Σπυρίδων Τσερτσίδης, η αντιπρόεδρος του Πολιτιστικού Μορφωτικού Συλλόγου Ισώματος ‘’Καπετάν Ράμναλης’’ Ασπασία Τσουκαλίδου και o πρώην πρόεδρος της Δημοτικής Κοινότητας Ξυλοκερατιάς Στέργιος Δρόσος.
