Δοξάτο Δράμας 29/9/1941: Η περιφρονημένη θυσία
Γράφει ο Χριστόφορος Τουτουντζίδης*
Ήταν Κυριακή 29 Σεπτεμβρίου 2002 όταν φύγαμε από το σπίτι της θείας μου Χρυσικού Αυρηλίας το γένος Νικολάου Σταύρου στη Θεσσαλονίκη για να ξεκινήσουμε το ταξίδι μας για το προσκύνημα μας στο Δοξάτο Δράμας. Ήταν ανήμερα του μνημόσυνου για την εκτέλεση των 350 πατριωτών μας στο Δοξάτο μεταξύ των οποίων και τα δύο αδέρφια της θείας μου Ευάγγελος και Σταύρος Σταύρου.
Στο δρομολόγιο άρχισε να μου διηγείται τα γεγονότα εκείνης της ημέρας, από το πρωί που έζωσαν οι Βούλγαροι κατακτητές το χωριό, χωρίς ακόμα οι δικοί μας να έχουν αντιληφθεί το μέγεθος της Θηριωδίας και αντεκδίκησης, που ετοίμαζαν για τους 7-8 Βουλγάρους αστυφύλακες που έκαψαν οι πρώτες αντιστασιακές ομάδες στο Αστυνομικό Τμήμα του χωριού.
Είχαν υπάρξει αγριότητες κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους, αλλά πλέον το Βουλγαρικό εθνικιστικό μίσος είχε εμβαπτισθεί και στον κολυμβήθρα του φασισμού. Θυμόταν η θεία μου ότι είχαν χρόνο, αν το καταλαβαίναν να κρύψουν τα αδέρφια στο πηγάδι στην αυλή, όμως δεν πήγαινε το μυαλό τους. Όταν μάζεψαν τους άντρες συμπεριλαμβανομένων παιδιών 15 χρόνων, οι Βούλγαροι απέκλεισαν γέρους και γυναίκες στο σχολείο.
Μάλιστα η θεία μου, μου έλεγε ότι πριν τους εκτελέσουν τους έβαλαν να σκάψουν και τους τάφους. Μετά την εκτέλεση και συγκεκριμένα 2 ημέρες ύστερα έβαλαν τις οικογένειες να πληρώσουν τις σφαίρες συγκεντρώνοντας τους πάλι. Τότε ο προπάππους μου Νικόλαος Σταύρου κλήθηκε να πληρώσει για τα δύο αγόρια του και μίλησε στον αξιωματικό Βουλγάρικα, γιατί είχε τελείωσε το Γυμνάσιο στη Φιλιππούπολη.
Ο Αξιωματικός βλέποντας έκπληκτος ότι έγραφε και μιλούσε Βουλγάρικα, τον ρώτησε γιατί δεν το είπε στους επικεφαλής της εκτέλεσης ότι είναι δήθεν Βουλγαρικής καταγωγής για να τους σώσει. Ο προπάππους μου βουρκωμένος, αλλά σταθερός απάντησε ότι είναι Έλληνας, πλήρωσε τις σφαίρες των φονιάδων των παιδιών του και δεν βγήκε σχεδόν από το σπίτι μέχρι το 1943 που πέθανε από το μαράζι.
Μετά το τελευταίο δεν ξαναμιλήσαμε μέσα στο αμάξι και σιωπηλοί διασχίσαμε το φθινοπωρινό δρόμο μέχρι το Δοξάτο. Εγώ ο συνήθης λαλίστατος και περίεργος ερωτών, απέναντι σ’ αυτό τον ωκεανό πόνου και αδικαίωτης θλίψης τι να πω;
Φθάσαμε στο Δοξάτο πριν το μνημόσυνο καμία ώρα και περιηγηθήκαμε στην παλιά γειτονιά της θείας μου, καθώς υπήρχε ακόμα το πηγάδι της σωτηρίας, που δεν ήρθε ποτέ, η αυλή του παλιού σπιτιού. Σιγά-σιγά κατέφθαναν όλοι οι συγγενείς των νεκρών ηρώων μας, κάποια ζωντανά ακόμα παιδιά τους, εγγόνια, μικρανήψια. Μία ήρεμη θάλασσα από ανθρώπους που συνέχισαν, σε διαφορετικούς τόπους ο καθένας, αλλά με μια λεπτή κόκκινη γραμμή αίματος να τους συνδέει.
Αργά το μεσημέρι στο χώρο τελετής κρατώντας την θεία μου, την Αυρηλίτσα αγκαζέ, καθώς το λιοντάρι αυτό της ζωής πλησίαζε τα 90, καθίσαμε προσοχή στο άκουσμα προσκλητηρίου των πεσόντων. Μόλις άκουσε Ευάγγελος Σταύρου και Σταύρος Σταύρου ορθώθηκε σε στάση προσοχής, που επέβαλε το πανίσχυρο πνεύμα της στο γέρικο, ανήμπορο σώμα της. Κρατούσε μια μικρή ελληνική σημαιούλα στο χέρι, που την ανέμιζε όταν όλοι μαζί τραγουδήσαμε τον Εθνικό Ύμνο.
Καθώς συννέφιαζε πια και φεύγαμε για Θεσσαλονίκη αυτή η επαναλαμβανόμενη διήγηση των τόσων χρόνων, είχε γίνει πια προσωπικό βίωμα οικογενειακής θυσίας. Αλλοίμονο σ’ όποιον δεν ξέρει από που έρχεται, γιατί δεν θα ξέρει και που πηγαίνει!
Γυρνώντας το βράδυ από δικηγορικό μου γραφείο 29 Σεπτεμβρίου 2026 είχαν κάποια στιγμή στο μυαλού μου το ταξίδι προσκυνήματος με την θεία μου Αυρηλία και βλέποντας τις ειδήσεις, ακούω ξαφνικά ότι την ίδια ημέρα πανηγυρικά υπογράφεται η επιστροφή των οστών του Βουλγάρου Βασιλιά Σαμουήλ και λαμβάνουμε 40 αντικείμενα από τα χιλιάδες που κλαπήκαν από τους Βουλγάρους την περίοδο 1912-1945. Κρατάω αποσβολωμένος αυτό το παντός Αφεντικού ανθρωπάκι, την Μενδώνη, περιχαρή μαζί με τον Κυριάκο Μητσοτάκη να υπογράφουν την ιταμή αυτή συμφωνία, όχι οποιαδήποτε ημέρα, αλλά 29/9 ανήμερα της σφαγής του Δοξάτου από τους Βουλγάρους.
Ο Πρόεδρος Μιτεράν είχε πει ότι η πολιτική είναι η διαχείριση των συμβόλων. Το σύμβολο λοιπόν της Βουλγαρικής Θηριωδίας στο Δοξάτο ποδοπατήθηκε από Ελληνικό χέρι και πόδι. Αιδώς!
ΥΣ. Αφιερωμένο στους εκτελεσθέντες θείους μου Ευάγγελο και Σταύρο Σταύρου και με πολύ αγάπη στην θεία μου Αυρηλία, που έφυγε να τους συναντήσει το 2008.
Με Τιμή
Δικηγόρος Κιλκίς
