Η αξιοπιστία της Τεχνητής Νοημοσύνης
Γράφει ο Πολύδωρος Καβακιώτης
Έχουν περάσει 28 χρόνια από την ημέρα που οι Larry Page και Sergey Brin της Google κυκλοφόρησαν το 1998 τη μηχανή αναζήτησης πληροφοριών στον ηλεκτρονικό ιστό. Ακόμη, η Google από τον Απρίλιο του 2006 χορηγεί αυτόματη μετάφραση από και προς εκατό και περισσότερες γλώσσες.
Εδώ και κάμποσα χρόνια έχει αναπτυχθεί νέος τομέας αναζήτησης πληροφοριών, μέσω της λεγόμενης τεχνητής νοημοσύνης και ήδη υπάρχει η εφαρμογή Chatgpt[1], μέσω της οποίας ανερευνώνται δυσκολοπλησίαστες πληροφορίες[2].
Τι σημαίνει όμως να γνωρίζουμε κάτι; Πότε μια πεποίθηση δικαιολογείται; Και ποιος – ή τι – μπορεί τελικά να είναι φορέας γνώσης; Στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης τα ερωτήματα αυτά παίρνουν μια νέα απόσταση. Παρατηρείται ότι τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα δημιουργούν απαντήσεις, παίρνουν αποφάσεις ή κατατρέχουν κρίσιμες κοινωνικές διαδικασίες. Τελικά πρέπει να διερωτηθούμε: Είναι τα ανωτέρω υποδείγματα άξια εμπιστοσύνης; Δημιουργούν γνώση ή απλά μιμούνται τη γλώσσα της γνώσης;[3]
Για να γίνουν τα παραπάνω περισσότερο κατανοητά, παραθέτουμε το παράδειγμα:
Ένας χρήστης αποφάσισε να δοκιμάσει την αξιοπιστία του Chatgpt, διαλέγοντας την περιοχή της λογοτεχνίας. Συγκεκριμένα έδωσε την αρχή του πρώτου στίχου του ποιήματος του Λαμαρτίνου [: Γάλλου ρομαντικού ποιητή (1790-1869)]: Le Lac (=η λίμνη): «Ainsi, toujours poussèes». Η απάντηση της μηχανής τεχνητής νοημοσύνης παρέπεμψε στους Les Misérables (=Αθλίους) του Βίκτωρα Ουγκώ {: Γάλλου μυθιστοριογράφου, δραματουργού και ποιητή (1802-1885)}. Ο χρήστης ξαναεπέστρεψε δίνοντας ολόκληρο το 1ο στίχο: Ainsi, toujours poussèes vers de nouveaux rivages, οπότε η «μηχανή» πρότεινε το ποίημα «L’ Invitation au Voyage», του Μπωντλαίρ, δίνοντας μάλιστα και τους επόμενους 3 στίχους της 1ης στροφής του ποιήματος του Λαμαρτίνου. Ο χρήστης τότε παρέθεσε ξανά τον στίχο του ποιήματος Le Lac, συμπληρώνοντας «στίχος του Λαμαρτίνου». Η «μηχανή» εξακολουθούσε να δείχνει ότι ήταν του Μπωντλαίρ. Σε νέα υποβολή του μισού στίχου του Λαμαρτίνου, η “μηχανή” παρέπεμψε στον Μπωντλαίρ, ενώ με την υποβολή ολόκληρου του 1ου στίχου του Λαμαρτίνου, η «μηχανή» ζήτησε συγνώμη (!) για την προηγούμενη απάντηση, υποδεικνύοντας ξανά ως «ορθή» απάντηση ότι ο στίχος έχει την προέλευση από τους «Αθλίους» του Βίκτωρα Ουγκώ!!
Υποθέτουμε ότι το μπλέξιμο με τους 3 ποιητές οφειλόταν στη «σάρωση» κειμένων που εκλήφθηκαν ως «σχετικά». Δηλαδή είναι πιθανόν η «μηχανή» να αναζήτησε την πρώτη λέξη (ainsi) του στίχου του Λαμαρτίνου, και να τη βρήκε στο ποίημα Au lecteur της συλλογής του Μπωντλαίρ τα «Άνθη του Κακού»: στον 17ο στίχο του ποιήματος:¨Ainsi qu’un debauche pauvre baise et mange¨. Πολύ πιθανόν η «μηχανή» να αναζήτησε την πρώτη λέξη (ainsi) μα και την τρίτη λέξη (poussèes) του στίχου του Λαμαρτίνου, και τις βρήκε στους «Αθλίους» του Ουγκώ (στο Κεφάλαιο: Fantine, 5/11).[4]
Από τα ανωτέρω εκτεθέντα, προκύπτει ότι οι χρήστες της τεχνητής νοημοσύνης δεν πρέπει να έχουν μεγάλες προσδοκίες, πριν το μέλλον έλθει στο παρόν.
Μεγαλύτερης σημασίας είναι τα θέματα που αναδείχθηκαν στο διεθνές συνέδριο AI (Artificial Intelligence) = Τεχνητή Νοημοσύνη, με τίτλο «Η γνώση στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης», που έλαβε χώρα στους χώρους της Ωνασείου Βιβλιοθήκης από 30/3 έως και την 1/4/2026.
Ένα από τα θέματα που απασχόλησαν το συνέδριο ήταν η έννοια της αξιοπιστίας των συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης. Δηλονότι δεν αρκεί ένα σύστημα να παρέχει σωστές απαντήσεις με συνέπεια, αλλά πρέπει να διεκπεραιώνει ορθά τον ρόλο για τον οποίο έχει προγραμματιστεί, παίρνοντας υπόψη τις ηθικές και κοινωνικές του υποχρεώσεις. Κατά μείζονα λόγο, λογική ακολουθία και επιστημονική συνέπεια, θα πρέπει η «εξηγησιμότητα», δηλαδή η δυνατότητα των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης να ερμηνεύουν τις αποφάσεις τους, να τείνει κατά το εφικτώς δυνατόν, σε αποχρώσα εγγύηση αξιοπιστίας. Και τούτο διότι, ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης, δυνατόν να παρέχει πειστικές ερμηνείες, δίχως να είναι πραγματικά αξιόπιστο, δημιουργώντας μια επισφαλή ψευδαίσθηση κατανόησης.[5]
Στο προαναφερθέν συνέδριο ΑΙ τέθηκε επίσης το ερώτημα, σχετικά με το εάν τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης μπορούν να καταδείξουν κάτι που να πλησιάζει την κατανόηση. Η ανάλυση έδειξε ότι, παρότι τα συστήματα αυτά εμφανίζουν εντυπωσιακές και κάποτε απρόβλεπτες ικανότητες στην παραγωγή και διαχείριση της πληροφορίας, μένει ανοιχτό το ερώτημα εάν συνθέτουν πραγματική κατανόηση ή αν πρόκειται για μια ξεχωριστά εξελιγμένη μορφή συσχέτισης και πρόγνωσης.[6]
Καθώς η Τεχνητή Νοημοσύνη ενσαρκώνεται διαρκώς και περισσότερο στους ιστοχώρους,που συνιστούν βάσεις ενημέρωσης(:επικοινωνίας),το αποφασιστικό πρόβλημα ανάγεται στον τρόπο με τον οποίο οι αλγόριθμοι δύνανται να σχηματοποιούν τις αντιλήψεις,τις συνομιλίες και στο τέλος την κοινή γνώμη.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι μόνο εργαλείο παραγωγικότητας. Είναι και φορέας ισχύος. Η χώρα που θα επιτύχει να φτιάσει και να διαφυλάξει την ευθυγραμμισμένη τεχνητή νοημοσύνη (Aligned AI)[7], θα έχει στα χέρια της μια υπεράνθρωπη δύναμη, ικανή να εξυπηρετεί τους εθνικούς της σκοπούς, αρκούντως.
—————————–
[1] Το Chatgpt είναι ένα μοντέλο γλώσσας με τεχνητή νοημοσύνη που αναπτύχθηκε από την Open AI, ικανό να παράγει κείμενο που μοιάζει με ανθρώπινο, με βάση το πλαίσιο και τις προηγούμενες «συνομιλίες». [chat=έχω φιλική συζήτηση, (συν)ομιλώ, (ψιλο)κουβεντιάζω]. Το Chatgpt, αδελφό υπόδειγμα του InstructGpt ,εκπαιδεύεται να έπεται μιας οδηγίας, που αφορά μια προτροπή και να δίδει λεπτομερή απάντηση.1α
1α Παπαγγέλου Ρόης, Τεχνητή νοημοσύνη, στο περιοδικό: «Συλλογές», Τεύχος 463/2024, σ.130.
[2] Στην Ελλάδα 24% του πληθυσμού διατηρεί «λογαριασμό» και κάνει χρήση του Chatgpt. Ιδίως στις ηλικίες 18-24 ετών, το ποσοστό εκείνων που διατηρούν προσωπικά στοιχεία, ανέρχεται στο 44%, ενώ στους άνω των 55 ετών το ποσοστό είναι μόλις 11%. (Καθημερινή, 22/7/2023, σ.7).2α
2α Παπαγγέλου Ρόης, στο περιοδικό: «Συλλογές», όπ.π.
[3] Παλέρμος Ορέστης, Η γνώση στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, εφημ. ΤΟ ΒΗΜΑ,/ (ΝΕΕΣ ΕΠΟΧΕΣ), 19-4-2026, σ.8.
[4] Παπαγγέλου Ρόης, Τεχνητή νοημοσύνη, στο περιοδικό: «Συλλογές», Τεύχος 463/2024, σ.130.
[5] Παλέρμος Ορέστης, όπ.π., εφημ. ΤΟ ΒΗΜΑ, 19-4-2026, σ.8 (ΝΕΕΣ ΕΠΟΧΕΣ).
[6] Όπ.π., σ.8.
[7] Η ευθυγραμμισμένη τεχνητή νοημοσύνη, αναφέρεται στη διασφάλιση ότι τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης λειτουργούν σύμφωνα με τις ανθρώπινες αξίες, τους σκοπούς και τις ηθικές αρχές, αποφεύγοντας επιζήμιες ή αθέλητες συνέπειες. Είναι ένας επικίνδυνος τομέας έρευνας, καθότι τα αναπτυγμένα μοντέλα ενδέχεται να παρουσιάσουν συμπεριφορές που δεν ευθυγραμμίζονται με τις ανθρώπινες προσδοκίες.7α
7α Διαδίκτυο Google: Οι πληροφορίες σχετικά με την ως άνω υποσημείωση 7, που αφορούν τον ορισμό της ευθυγραμμισμένης τεχνητής νοημοσύνης, βασίζονται στις γενικές αρχές του κλάδου, όπως περιγράφονται από φορείς όπως η ΙΒΜ και το Stanford HAL.
