Ο οικονομικός εγγραμματισμός ως ένα αναγκαίο εφόδιο

Γράφει η Χαρούλα Καραμπίδου*

Με αφορμή το πρώτο κείμενο του θέματος της έκθεσης των Γενικών Λυκείων, διατυπώνονται κάποιες σκέψεις αναφορικά με τον οικονομικό εγγραμματισμό των νέων ως παράγοντα κατανόησης οικονομικών και κοινωνικών φαινομένων.

Πρόκειται για ένα κείμενο της δημοσιογράφου Μαργαρίτας Βεργολιά, το οποίο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ στις 24/5/2026. Το κείμενο θίγει το ζήτημα της υπογεννητικότητας, προσεγγίζοντάς το κυρίως μέσα από την οικονομική του διάσταση. Παράλληλα, το συνδέει με μια σειρά από επίκαιρα και πανανθρώπινα ζητήματα όπως οι διαπροσωπικές σχέσεις, η υπαρξιακή αβεβαιότητα, η κοινωνική απομόνωση και μοναξιά, η κλιματική αλλαγή, η τεχνητή νοημοσύνη, καθώς και ζητήματα φύλου και χρήσης των «έξυπνων κινητών», που έχουν μεταμορφώσει τον τρόπο επικοινωνίας των νέων και τα πρότυπα που προβάλλονται σε αυτούς.

Η δημογραφική κατάρρευση και η γήρανση του πληθυσμού συνδέονται εύλογα με την παραγωγικότητα και το βιοτικό επίπεδο. Πρόκειται για θεμελιώδεις έννοιες οι οποίες διδάσκονται κυρίως για τις ανάγκες των εξετάσεων μόνο στους μαθητές που έχουν επιλέξει τον προσανατολισμό Οικονομίας και Πληροφορικής, στο πλαίσιο του μαθήματος των Αρχών Οικονομικής Θεωρίας και χωρίς σταδιακά να έχουν διδαχτεί την επιστήμη στις προηγούμενες τάξεις της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Για το σύνολο των μαθητών η δυνατότητα οικονομικής παιδείας περιορίζεται σε ενότητες μαθημάτων όπως εκείνες της πολιτικής παιδείας, σε αποσπασματικά εργαστήρια και δράσεις που μπορεί να υλοποιούν ιδιωτικοί φορείς ακόμα και ΜΚΟ.

Πώς λοιπόν στην πλειοψηφία τους οι μαθητές μπορούν να αντιμετωπίσουν έννοιες όπως αυτή του βιοτικού επιπέδου όταν ενδέχεται να μην τη γνωρίζουν; Τι σημαίνει; Πώς μετριέται; Ποιοι παράγοντες το επηρεάζουν; Ποια η σπουδαιότητά του; Στο κείμενο συναντάμε όρους όπως οικονομική αστάθεια, εργασιακή επισφάλεια, κόστος, ακρίβεια. Κατά πόσο οι μαθητές σε μια περίοδο μάλιστα της ζωής τους που καλούνται να διαχειριστούν το δικό τους «νοικοκυριό», να πάρουν οικονομικές αποφάσεις, να σταθούν κριτικά απέναντι σε καταναλωτικά πρότυπα,  είναι έτοιμοι για τη χρηματοοικονομική ένταξη, τη σύνδεση με την πραγματική ζωή και την αγορά εργασίας αν προηγουμένως δεν έχουν κατανοήσει τις βασικές αυτές έννοιες;

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση της Φινλανδίας. Σύμφωνα με δημοσίευμα του protagon.gr (28/5/2026),  έχει θέσει σε εφαρμογή στρατηγικό εθνικό σχέδιο ενίσχυσης οικονομικής εκπαίδευσης που θα ξεκινά από το δημοτικό με σκοπό τη διαμόρφωση οικονομικής ανθεκτικότητας των πολιτών της, προτάσσοντας τις οικονομικές δεξιότητες ως απαραίτητο εφόδιο ζωής που θα οδηγήσει σε γενικότερη οικονομική ανάπτυξη αλλά και σε αποσυμπίεση των συνταξιοδοτικών προγραμμάτων εξαιτίας της υπογεννητικότητας.  Η χώρα  στοχεύει να γίνει έως το 2030 η πιο οικονομικά εγγράμματη στον κόσμο, αλλάζοντας τον τρόπο αντίληψης του χρήματος και την προσέγγιση θεμάτων όπως η επένδυση και η αποταμίευση.

Η οικονομία μεταβάλλεται καθώς μεταβάλλεται και η κοινωνία. Σε έναν κόσμο οικονομικών αποφάσεων, σε μια ψηφιακή εποχή, όπου οι οικονομικές συναλλαγές «είναι στο χέρι μας» και η επαφή με αυτές ξεκινά από ολοένα μικρότερες ηλικίες, ο οικονομικός εγγραμματισμός είναι το ίδιο σημαντικός όσο και ο ψηφιακός. Η εξοικείωση, η πρακτική εφαρμογή και κατανόηση οικονομικών εννοιών, διαμορφώνουν ορθολογικούς, οικονομικά ανθεκτικούς και αυτόνομους ενήλικες. Ενήλικες ενημερωμένοι, οι οποίοι θα μπορούν να λαμβάνουν υπεύθυνα επιχειρηματικές αποφάσεις καθώς και να αντιμετωπίζουν καταστάσεις όπως η απώλεια εισοδήματος. Θα έχουν συνείδηση των κινδύνων αποφεύγοντας κλυδωνισμούς και κακοτοπιές με όλες τις ψυχολογικές-κοινωνικές επιπτώσεις που συνεπάγονται. Υπό αυτή την έννοια, η οικονομική παιδεία ως δομικό στοιχείο ατομικής και κοινωνικής ευημερίας θα ήταν ωφέλιμο να αποτελεί  βασικό άξονα της γενικής εκπαίδευσης σε όλες τις σχολικές βαθμίδες.

*Οικονομολόγος εκπαιδευτικός

(e-mail:[email protected])