ΤΟ ΑΓΙΟ ΔΩΔΕΚΑΗΜΕΡΟ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΣΤΗ ΓΟΥΜΕΝΙΣΣΑ ΠΡΙΝ ΕΚΑΤΟ ΧΡΟΝΙΑ (1925-1926)

Γράφει ο Χρήστος Π. Ίντος

Ο χειμώνας του 1925-26 ήταν ο δεύτερος που διέρχονταν οι εγκαταστημένοι στη Γουμένισσα πρόσφυγες από τον Πόντο μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και εκείνων από την Ανατολική Ρωμυλία σε εφαρμογή των Συνθηκών της Λοζάνης (1922) οι πρώτοι και του Νεϊγύ (1919) οι δεύτεροι. Παρά την παρέλευση έτους από την παραμονή τους στη νέα Πατρίδα, όπου εγκαταστάθηκαν, μετά από πολλές ταλαιπωρίες, δυσκολίες και περιπέτειες, η Υπηρεσία Εποικισμού δεν κατάφερε να στήσει έστω προσωρινούς οικίσκους για τη στέγασή τους.

Κάποιοι βρήκαν στέγη σε άδειες οικίες εκείνων που αναχώρησαν για τη Βουλγαρία στα πλαίσια εφαρμογής και πάλι της συνθήκης Νεϊγύ. Άλλοι ως φιλοξενούμενοι σε χώρους που παραχωρήθηκαν από ντόπιους ή σε δημόσια και εκκλησιαστικά κτίρια που επιτάχθηκαν ή ανοίχθηκαν με διάφορους τρόπους για την προστασία τους.

Ο χειμώνας του 1925-26 ενέσκηψε δριμύς. Οι θερμοκρασίες ήταν κάτω του μηδενός. Το χιόνι πολλές φορές έπεσε άφθονο και κάλυψε τα πάντα. Τέτοιες ημέρες των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς, πριν εκατό ακριβώς χρόνια, με επιστολή της η τοπική αρχή της Γουμένισσας προς τις κρατικές Υπηρεσίες και τον Τύπο της Θεσσαλονίκης διεκτραγωδούσε την κατάσταση. Εξέφραζε τον πόνο των αστέγων και περιέγραφε τη δεινή κατάσταση στην οποία είχαν περιέλθει.

Η κεντρική πλατεία Γουμένισσας τη δεκαετία του 1950, (αρχείο Χρ. Ίντου)

“… Την τύχην η οποία τους επερίμενε κατά τον παρόντα χειμώνα την προέβλεψαν προ πολλού οι πρόσφυγες Γουμενίσσης αλλ΄ όχι τόσον σκληράν όσον τους ενεφανίσθη. Στενάζουν οι δυστυχείς εις τα “προσωρινά” της Γενικής Διευθύνσεως του Εποικισμού παραπήγματα υπό το δριμύ ψύχος του χειμώνος που βαρύς και εδώ ενέσκυψεν μη γνωρίζοντες τίνα να καταρασθούν ως αίτιον της δυστυχίας των…..”.

Η Υπηρεσία Εποικισμού μετά τον πρώτο χειμώνα, του 1924-25, των προσφύγων στη Γουμένισσα, είχε υποσχεθεί την ανέγερσή 120 οικίσκων την ερχόμενη άνοιξη (1925) και την κατάργηση των προσωρινών παραπηγμάτων. Δεν τα κατάφερε. Πέρασε το καλοκαίρι και ακόμη δεν είχε οριστικοποιηθεί η περιοχή και η έκταση εγκατάστασης των νέων οικισμών.

Πρόσφυγες από τον Πόντο, (πηγή, εφ. Μαχητής του Κιλκίς)

“… Αλλ΄ οι πρόσφυγες τώρα με το πρώτο κρύο έχουν εξαναστή και τους εβλέπαμε προ ημερών με την αθλίαν κακοκαιρίαν να μεταφερθούν τα πενιχρά τους έπιπλα εις άλλας προσφυγικάς εστίας. Τι θα κάμουν αύριον μεθαύριον περί τα μέσα του χειμώνος; Απλούστατα θα ίδωμεν επαναλαμβανομένας τα περυσινάς σκηνάς περισσότερον τραγικάς και επικινδύνους την φοράν αυτήν δια να μην αποδεκατιστούν από το ψύχος και από τας κακουχίας …”.

Και σχετικό δημοσίευμα καταλήγει: “… η Γενική Διεύθυνσις του Εποικισμού οφείλει να επισπεύσει χωρίς να κωλυσιεργή την ανέγερσιν του συνοικισμού, έστω και εν καιρώ χειμώνος, το δε Υπουργείον Προνοίας να αποστείλη είδη ρουχισμού και περίθαλψιν χρηματικήν όχι μόνον δια τους εν τη έδρα αλλά και δια τους εν τη όλη τη περιφερεία αξίους περιθάλψεως πρόσφυγας…”. (“Μακεδονικά Νέα”, 28.12.1925, σ. 3.

Ήταν μακρύς ο δρόμος για την οριστική στεγαστική αποκατάσταση των προσφύγων της κωμόπολης και ακόμη δυσκολότερη η διαδικασία παραχώρησης γαιών για να προβούν σε καλλιέργειες. Η δυσκολία προέρχονταν από την έλλειψη κοινόχρηστων εκτάσεων, ήδη υπήρχαν ντόπιοι ακτήμονες και ως λύση προσέβλεπαν όλοι σε εκτάσεις των λιμνών Αρτζάν – Αματόβου και Γιαννιτσών, όπου τα αποστραγγιστικά έργα συνεχίζονταν και οι αρχές δεν είχαν μπει στη διαδικασία της κατανομής των εκτάσεων αυτών. Το “ακτημονικό” ήταν μεγάλο θέμα που απασχόλησε ντόπιους και πρόσφυγες της τότε Υποδιοίκησης Γουμενίσσης. Μετά παρέλευση ετών βρέθηκε μια κάποια λύση.

Έτσι ήταν το Άγιο Δωδεκαήμερο στη Γουμένισσα πριν εκατό χρόνια, το 1925-1926. Σήμερα δύσκολα μπορούμε να κατανοήσουμε τις δυσκολίες των προγόνων μας της εποχής εκείνης. Γιαυτό ας λέμε, “… Δόξα τω Θεώ…” και ας τον παρακαλούμε για “…επί γης ειρήνη και εν ανθρώποις ευδοκία…”.