ΠΟΝΤΙΑΚΟΙ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟΙ ΣΥΛΛΟΓΟΙ ΓΟΥΜΕΝΙΣΣΗΣ ΠΡΙΝ ΕΚΑΤΟ ΧΡΟΝΙΑ – 1925

Πριν 100 χρόνια, το καλοκαίρι του 1925, στη Γουμένισσα ιδρύθηκαν δύο Σύλλογοι Ποντίων. Οι περισσότεροι Πόντιοι είχαν εγκατασταθεί στην κωμόπολη το 1924. Αφήνοντας πίσω τους πατρογονικές εστίες, μετά από κακουχίες και περιπέτειες, επέλεξαν αυτή την περιοχή της Μακεδονικής γης για τη δημιουργία των μονίμων κατοικιών τους και τη συνέχιση του βίου τους. Οι Σύλλογοι ήταν:

α. Παμπροσφυγικός Σύλλογος Ποντίων Γουμενίσσης – 1925

Ομάδα εκ των πρώτων Ποντίων Προσφύγων που εγκαταστάθηκαν στη Γουμένισσα στις 10 Ιουνίου 1925 υπέβαλε στον Εισαγγελέα Πρωτοδικών Θεσσαλονίκης το αίτημα: “Λαμβάνομεν την τιμήν ίνα αναφέρωμεν υμίν η ομάς των Α΄ Ποντίων Γουμένδζης, συνελθόντες εις Γενικήν Συνέλευσιν απεφασίσαμεν την ίδρυσιν του Συλλόγου επί τη επωνυμία Παμπροσφυγικός Σύλλογος Ποντίων Γουμένδζης……”. Την υπέγραφε ο πρόεδρός τους Ε. Χατζηελευθεριάδης και επικυρώνονταν το γνήσιο της υπογραφής του από τον Πρόεδρο του Κεντρικού Συνδέσμου Ποντίων Μακεδονίας – Θράκης Κ. Τ. Μουζενίδη. Ο Σύνδεσμος Μακεδονίας – Θράκης ιδρύθηκε το 1923. Στην αίτηση επισυνάπτονταν πληρεξούσιο του Συνδέσμου και σχέδιο χειρόγραφου καταστατικού.

Το καταστατικό είχε επτά κεφάλαια με 34 άρθρα συνολικά. Στο πρώτο γίνονταν λόγος για τη σύσταση, τον σκοπό και τους πόρους. Σχετικά με τη σύσταση αναγράφεται: “Τη πρωτοβουλία των Ποντίων της κωμοπόλεως Ακ Δαγ Μεταλλείου, ιδρύεται εν Γουμενίτση Σωματείον υπό την επωνυμία….”, που ήδη αναφέρθηκε. Σκοπός ήταν η μέριμνα της εγκαταστάσεως, η περίθαλψη και η αλληλοβοήθεια των “εις την Ελλάδα καταφυγόντων προσφύγων Μεταλλείου Ακ Δαγ και των περιχώρων του”. Η ενίσχυση της εκπαίδευσης, η κοινωνική ανάπτυξη και διαπαιδαγώγηση αυτών, η περιφρούρηση και πραγμάτωση των δικαίων τους και η εν γένει βελτίωση της θέσεώς τους. Οι πόροι προέρχονταν από μηνιαίες συνδρομές πέντε δραχμών κατ΄ άτομο, δικαίωμα εγγραφής δέκα δραχμών και από την έκδοση για τους αιτούντες πιστοποιητικού, για το οποίο καταβάλλονταν τέλος πέντε δραχμών.

Το δεύτερο κεφάλαιο αφορούσε τα μέλη. Διακρίνονταν σε τακτικά, επίτιμα και ανεπιστέλλοντα. Τακτικά ήταν οι “…εν Γουμενίτση και περιχώροις υπερβάντες το εικοστόν (20) έτος της ηλικίας αυτών καταγόμενοι από το Μεταλλείον Ακ Δαγ….” Επίτιμα μέλη μπορούσαν να είναι πολίτες που κατείχαν εξέχουσες θέσεις στην Πολιτεία και προσέφεραν υπηρεσίες στον Σύλλογο.  Επίτιμο μέλος του Συλλόγου ήταν το 1931 με απόφαση του ΔΣ ο τότε Υπουργός Πρόνοιας Λεωνίδας Ιασονίδης. Ανεπιστέλλοντα μέλη ήταν “…πάντες οι εν διασπορά ευρισκόμενοι..” και καταγόμενοι από το Ακ Δαγ.

Για τους δωρητές, τους ευεργέτες και τους μεγάλους ευεργέτες γίνονταν λόγος στο τρίτο κεφάλαιο. Δωρητές ήταν όσοι προσέφεραν 500-1000 δρχ., ευεργέτες από 1000-3000 και μεγάλοι ευεργέτες από 3000 και άνω. Τα ονόματα αυτών θα αναγράφονταν σε αναρτημένο στο γραφείο του Συλλόγου πίνακα.

Για τη διοίκηση που ήταν πενταμελής, τα καθήκοντα των μελών της, τις τακτικές συνεδριάσεις, δύο φορές τον μήνα, τις έκτακτες, τις γενικές συνελεύσεις, την ετήσια γενική συνέλευση που πραγματοποιούνταν την πρώτη Κυριακή του Μαΐου, τα θέματα συζήτησης και της αποφάσεις αυτών περιγράφονταν στα άρθρα 17-26 των κεφαλαίων Δ΄, Ε΄ και Στ΄.

Το τελευταίο κεφάλαιο (Ζ΄) περιελάμβανε γενικές διατάξεις, όπως για τη σφραγίδα που ήταν στρόγγυλη φέροντας περιμετρικά την επωνυμία του Σωματείου, στο κέντρο  αετό και το έτος ιδρύσεως – 1925. Θα υφίστατο ο Σύλλογος, αν υπήρχαν δέκα μέλη στη Γουμένισσα. Σε περίπτωση διάλυσης τα περιουσιακά του στοιχεία θα διατίθεντο “…υπέρ  των εν Μακεδονία εκ περιφερείας Ακ Δαγ ορφανών υπό την επίβλεψιν του Διοικητού του εν Θεσσαλονίκη Ορφανοτροφείου Ποντίων υπό την επωνυμίαν “ΜΕΛΙΣΣΑ”. Η Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως ορίζονταν ημέρα της εορτής του Συλλόγου “… καθ΄ ήν τελείται μνημόσυνον υπέρ των κατά τον μήνα Σεπτέμβριον του 1921 απαγχονισθέντων πατριωτών και πάντων των οπουδήποτε φονευθέντων υπέρ της Εθνικής Ιδέας”.

Στο πρώτο Διοικητικό Συμβούλιο συμμετείχαν οι: Ελευθέριος Ι. Χατζηελευθεριάδης πρόεδρος, Ηλίας Β. Περπερίδης αντιπρόεδρος, Κωνσταντίνος Δ. Χατζηδημητρίου ταμίας, Γεώργιος Ι. Χατζηανδρέας γραμματέας και Ιωσήφ Ν. Εσερίδης σύμβουλος. Πέραν αυτών στα ιδρυτικά μέλη αναφέρονται και οι Κωνσταντίνος Παπαδόπουλος, Παναγιώτης Σιδηρόπουλος, Νικόλαος Στεφανίδης και Παύλος Παυλίδης, (πηγή, ΙΑΜ, Δικ. 1.10/1288).

Από την προσεκτική μελέτη του καταστατικού διαπιστώνεται, πως σκοπός του Συλλόγου ήταν η εκπροσώπηση όλων των καταγόμενων Ποντίων από το Ακ Δαγ Ματέν που είχαν εγκατασταθεί στην Ελλάδα.

β. Προσφυγική Ένωσις Ποντίων Γουμενίσσης – 1925

Σαράντα περίπου ημέρες μετά την κατάθεση δικαιολογητικών στις 10 Ιουνίου 1925 για την αναγνώριση του Παμπροσφυγικού Συλλόγου Ποντίων Γουμενίσσης, στις 19 Ιουλίου του ίδιου έτους, κατατέθηκε στο Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης αίτηση για την αναγνώριση της “Προσφυγικής Ενώσεως Ποντίων Γουμενίτσης – 1925”. Η αίτηση υποβλήθηκε από τον προσωρινό πρόεδρός της Γ. Γαβριηλίδη και είχε συνταχθεί στο δικηγορικό γραφείο της Θεσσαλονίκης του Θ. Κ. Χατζηγώγου (στοά Καράσσο 65). Επισυνάπτονταν καταστατικό και κατάλογοι των ιδρυτικών μελών και των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου.

Το καταστατικό περιελάμβανε πέντε κεφάλαια, των οποίων τα άρθρα ανέρχονταν σε 34. Στο πρώτο αναφέρονταν η ίδρυση, η επωνυμία, η έδρα (Γουμένισσα), ο σκοπός και η προέλευση των πόρων του Σωματείου. Σκοπός ήταν η κοινωνική ανάπτυξη και διαπαιδαγώγηση των μελών, η βελτίωση της οικονομικής και ηθικής τους θέσης που θα επιτυγχάνονταν από τη συνεργασία με άλλα σωματεία και την υποβολή υπομνημάτων στις Αρχές. Οι πόροι θα προέρχονταν από τις τακτικές μηνιαίες και έκτακτες συνδρομές των μελών και από κάθε προσφορά από όπου και αν προέρχονταν.

Στο δεύτερο κεφάλαιο, άρθρα 4-10, γίνονταν λόγος για τα μέλη, το ύψος του δικαιώματος εγγραφής, 10 δρχ., την μηνιαία συνδρομή 5 δρχ., την εξαίρεση των απόρων από αυτά, τα τακτικά και επίτιμα μέλη, τα δικαιώματά τους και τη διαγραφή όσων θα δρούσαν επιβλαβώς και ασυμβίβαστα προς τους προβλεπόμενους σκοπούς. Τακτικά μέλη μπορούσαν να είναι οι Πόντιοι της Γουμένισσας, αρχηγοί οικογενειών, και πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία, αν το ζητούσαν με αίτηση. Επίτιμα μέλη μπορούσαν να είναι διακεκριμένα πρόσωπα με εξέχουσα θέση στην κοινωνία και πολύτιμη προσφορά προς το Σύλλογο.

Στο τρίτο κεφάλαιο γίνονταν λόγος για δωρητές, ευεργέτες και μεγάλους ευεργέτες. Στους πρώτους άνηκαν όσοι πρόσφεραν από 500-1.000 δρχ, στους δεύτερους από 1.000-2.000 και στους τρίτους πάνω από 2.000. Στο τέταρτο κεφάλαιο, άρθρα  12-19,  περιγράφονταν  τα σχετικά με τη διοίκηση. Το ΔΣ ήταν επταμελές με κατανομή των γνωστών αξιωμάτων, συνεδρίαζε άπαξ της εβδομάδος και έκτακτα όταν υπήρχε λόγος.

Εκτενέστερο ήταν το πέμπτο κεφάλαιο, άρθρα 20-34, που προέβλεπε τα των τακτικών και εκτάκτων συνελεύσεων, τις εκλογικές διαδικασίες, τα της σφραγίδας, την ημέρα εορτής και τις διαδικασίες τροποποίησης του καταστατικού. Η σφραγίδα κυκλικού σχήματος έφερε την επωνυμία του σωματείου, στο μέσον δύο χέρια σε χειραψία, την έδρα και το έτος ίδρυσης. Η τακτική συνέλευση πραγματοποιούνταν την πρώτη Κυριακή του Αυγούστου και ημέρα εορτής ορίζονταν η 30η Ιανουαρίου, των Τριών Ιεραρχών. Ο Σύλλογος θα μπορούσε να υφίσταται εφόσον είχε δέκα ενεργά μέλη στη Γουμένισσα. Σε περίπτωση δε διάλυσης τα περιουσιακά του στοιχεία θα περιέρχονταν στο Προσφυγικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης.

Η καταστατική συνέλευση πραγματοποιήθηκε στις 19 Ιουλίου 1925. Τα ιδρυτικά μέλη ήταν: Γαβριήλ Γαβριηλίδης, Δημήτριος Αδαμόπουλος, Παναγιώτης Μαυρόπουλος, Βασίλειος Πολυχρονιάδης, Γεώργιος Παπαδόπουλος, Γεώργιος Εσσερίδης, Ευστάθιος Παπαδόπουλος, Γεώργιος Χατζηιωακειμίδης, Παναγιώτης Καζανίδης, Νικόλαος Μυστακίδης, Χρίστος Χατζηπαυλίδης, Αδάμ Φωτιάδης, Ιωσήφ Εσσερίδης, Σωκράτης Πολυχρονιάδης, Αριστομένης Εσσερίσης, Ευστάθιος Εσσερίδης, Θεμιστοκλής Αδαμόπουλος “… άπαντες Πόντιοι κάτοικοι Γουμενίτσης Μακεδονίας, Έλληνες πολίται, ελεύθεροι να διαχειρισθούν την περιουσίαν των και ενήλικες”, βεβαιώνει ο πρώτος πρόεδρος με υπεύθυνη δήλωσή του.

Στο πρώτο διοικητικό συμβούλιο συμμετείχαν οι: Γαβριήλ Γαβριηλίδης πρόεδρος, Παναγιώτης Μαυρόπουλος αντιπρόεδρος, Βασίλειος Πολυχρονιάδης γραμματέας, Γεώργιος Παπαδόπουλος ταμίας, Γεώργιος Εσσερίδης, Ακρίτας Χαμαλίδης (δεν αναφέρεται στα ιδρυτικά μέλη) και Ευστάθιος Παπαδόπουλος σύμβουλοι, (πηγή, ΙΑΜ, Δικ 1.10/1303).

Από τη μελέτη των καταστατικών των Συλλόγων που προαναφέρθηκαν προκύπτει το εύλογο ερώτημα: Γιατί μέσα σε λίγες ημέρες στον ίδιο τόπο ιδρύθηκαν δύο Σύλλογοι με τους ίδιους σκοπούς; Ο πρώτος διαπιστώνεται, πως ήθελε να εκπροσωπήσει όλους τους καταγόμενους από το Ακ. Δαγ Ματέν (Μεταλλείο) της Αργυρούπολης του Πόντου πρόσφυγες στην Ελλάδα. Δεν γνωρίζουμε αν τα κατάφερα. Ο δεύτερος που πρόσθεσε στην επωνυμία του και τη λέξη Ένωσις στόχευε στη συσπείρωση των εδώ εγκατεστημένων Ποντίων αλλά και την ένταξη στις τάξεις του των καταγόμενων από τη Μικρά Ασία προσφύγων της επαρχίας Παιονίας. Ίσως η μη ταυτότητα απόψεων για τον τρόπο αντιμετώπισης των προβλημάτων των προσφύγων ή και προσωπικές φιλοδοξίες να οδήγησαν στη δημιουργία δύο Ποντιακών Συλλόγων στη Γουμένισσα το καλοκαίρι του 1925. Κάποιοι ήταν εγγεγραμμένοι και στους δύο Συλλόγους.  Σταδιακά ατόνησε η δραστηριότητά των τοπικών αυτών Συλλόγων. Θα παρέλθουν κάποιες δεκαετίες και το 1982 θα ιδρυθεί ο Εξωραϊστικός Πολιτιστικός Λαογραφικός Σύλλογος Ποντίων Γουμενίσσης και Περιχώρων «ΔΙΟΓΕΝΗΣ Ο ΣΙΝΩΠΕΥΣ» με άλλους σκοπούς και στόχους από εκείνους των δύο Συλλόγων που προαναφέρθηκαν..