Γράφει ο Δημήτριος Γ. Καμπούρης
Έξι εκατομμύρια στρέμματα γης, επτά διαφορετικές επιδόσεις και μια εντυπωσιακή ανισότητα στην αγροτική παραγωγή. Στην Κεντρική Μακεδονία, η γεωργική γη δεν αποδίδει παντού το ίδιο.
Την ώρα που η Πέλλα και η Ημαθία καταφέρνουν να παράγουν σχεδόν 800 και 743 ευρώ αντίστοιχα από κάθε στρέμμα, στο Κιλκίς η αντίστοιχη αξία περιορίζεται μόλις στα 116 ευρώ. Και κάπως έτσι, το ερώτημα δεν είναι πόση αγροτική γη διαθέτει κάθε περιοχή, αλλά πόσο αποτελεσματικά καταφέρνει να την αξιοποιεί.
Η εικόνα που προκύπτει από τη συγκριτική ανάλυση των επτά Περιφερειακών Ενοτήτων της Κεντρικής Μακεδονίας αποκαλύπτει μια Περιφέρεια δύο ταχυτήτων: από τη μία, περιοχές που μετατρέπουν τη γη τους σε υψηλή προστιθέμενη αξία και, από την άλλη, μεγάλες αγροτικές εκτάσεις που εμφανίζουν σημαντικά χαμηλότερες οικονομικές επιδόσεις. Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι ένα στρέμμα στην Πέλλα παράγει σχεδόν επτά φορές μεγαλύτερη αξία από ένα στρέμμα στο Κιλκίς.
Οι Σέρρες, με τη μεγαλύτερη γεωργική γη της Περιφέρειας, έχουν και το μεγαλύτερο περιθώριο βελτίωσηςΜε τη χρήση της μεθόδου Data Envelopment Analysis (DEA) και αξιοποιώντας στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ και της Eurostat για το 2022, η ανάλυση στο παρόν άρθρο επιχειρεί να απαντήσει σε ένα κρίσιμο ερώτημα για το μέλλον του πρωτογενούς τομέα: ποιες περιοχές αξιοποιούν καλύτερα τους διαθέσιμους γεωργικούς πόρους και πού εντοπίζονται τα μεγαλύτερα περιθώρια βελτίωσης;
Γιατί, τελικά, η πρόκληση για την αγροτική οικονομία δεν είναι απλώς να καλλιεργεί περισσότερη γη, αλλά να δημιουργεί μεγαλύτερη αξία από κάθε στρέμμα. Και τα στοιχεία δείχνουν ότι στην Κεντρική Μακεδονία υπάρχουν ακόμη σημαντικές δυνατότητες που παραμένουν αναξιοποίητες. Με απλά λόγια, ο αγροτικός τομέας μιας περιοχής δεν κρίνεται μόνο από το πόση γη έχει, αλλά από το τι παράγει με αυτή τη γη. Η εργασία εξετάζει τις επτά Περιφερειακές Ενότητες της Κεντρικής Μακεδονίας ως προς το αποτέλεσμα που παράγουν, δηλαδή την Ακαθάριστη Προστιθέμενη Αξία (ΑΠΑ), σε σχέση με τη γεωργική γη που χρησιμοποιούν.
Τα στοιχεία που βρίσκονται το επίκεντρο είναι:
- Εισροή (x): η γεωργική έκταση μαζί με την αγρανάπαυση, σε στρέμματα.
- Εκροή (y): η ΑΠΑ του κλάδου Α (γεωργία, δασοκομία και αλιεία).
- Έτος αναφοράς σε αυτή την έρευνα είναι το 2022, το πιο πρόσφατο έτος για το οποίο υπάρχουν και τα δύο παραπάνω στοιχεία.
Η μεθοδολογία D.E.A. με απλά λόγια
Η Ανάλυση Περιβάλλουσας Δεδομένων (Data Envelopment Analysis) συγκρίνει μονάδες που κάνουν την ίδια δουλειά, εδώ τις Περιφερειακές Ενότητες, και ρωτά: ποια βγάζει το περισσότερο αποτέλεσμα με τους πόρους που έχει;
Η καλύτερη μονάδα γίνεται το μέτρο σύγκρισης και παίρνει βαθμό 100%. Όλες οι άλλες βαθμολογούνται σε σχέση με αυτήν. Ένας βαθμός 50% σημαίνει ότι η Ενότητα παράγει τη μισή αξία ανά στρέμμα από ό,τι η καλύτερη.
Είναι σαν να συγκρίνουμε χωράφια του ίδιου χωριού: δεν ρωτάμε ποιος έχει τα περισσότερα στρέμματα, αλλά ποιος βγάζει περισσότερα από κάθε στρέμμα.
Εφαρμογή της μεθόδου
- Χρησιμοποιούνται μία εισροή (γη) και μία εκροή (ΑΠΑ), με σταθερές αποδόσεις κλίμακας.
- Σε αυτή την απλή μορφή, ο βαθμός κάθε Ενότητας ισούται με την ΑΠΑ ανά στρέμμα, διαιρεμένη με την ΑΠΑ ανά στρέμμα της καλύτερης Ενότητας.
- Στοιχεία γης: ΕΛΣΤΑΤ, Ετήσια Γεωργική Στατιστική Έρευνα 2022. Στοιχεία ΑΠΑ: Eurostat, Περιφερειακοί Λογαριασμοί, τρέχουσες τιμές.
- Σύνολο Περιφέρειας: 6.327.493 στρέμματα και 2.065,1 εκατ. ευρώ ΑΠΑ, δηλαδή κατά μέσο όρο 326 ευρώ ανά στρέμμα.
Αποτελέσματα: οι δείκτες
ΑΠΑ ανά στρέμμα και βαθμός αποτελεσματικότητας (2022):
- Πέλλα: 620,9 εκατ. ευρώ σε 797.018 στρέμματα, 779 ευρώ ανά στρέμμα, βαθμός 100%
- Ημαθία: 433,1 εκατ. σε 582.988 στρ., 743 ευρώ/στρ., 95,4%
- Πιερία: 148,7 εκατ. σε 515.821 στρ., 288 ευρώ/στρ., 37,0%
- Θεσσαλονίκη: 326,8 εκατ. σε 1.275.361 στρ., 256 ευρώ/στρ., 32,9%
- Σέρρες: 299,3 εκατ. σε 1.446.868 στρ., 207 ευρώ/στρ., 26,6%
- Χαλκιδική: 121,8 εκατ. σε 720.728 στρ., 169 ευρώ/στρ., 21,7%
- Κιλκίς: 114,6 εκατ. σε 988.709 στρ., 116 ευρώ/στρ., 14,9%
Ερμηνεία: ένα στρέμμα στην Πέλλα παράγει περίπου όσο σχεδόν επτά στρέμματα στο Κιλκίς και όσο σχεδόν τέσσερα στις Σέρρες.
Αξιολόγηση κατά Περιφερειακή Ενότητα
- Πέλλα και Ημαθία: οι δύο αποτελεσματικές Ενότητες. Σχεδόν οι μισές εκτάσεις της Πέλλας (48%) και πάνω από το ένα τρίτο της Ημαθίας (37%) είναι δενδρώδεις καλλιέργειες (ροδάκινα, κεράσια, μήλα), με υψηλή αξία ανά στρέμμα.
- Πιερία και Θεσσαλονίκη: στη μέση. Η Θεσσαλονίκη είναι κυρίως αροτραία (89% των εκτάσεων), ενώ η ΑΠΑ της περιλαμβάνει και την αλιεία και τη μυδοκαλλιέργεια.
- Σέρρες: η μεγαλύτερη γεωργική γη της Περιφέρειας (1,45 εκατ. στρέμματα, σχεδόν το ένα τέταρτο του συνόλου), αλλά με χαμηλή απόδοση. Το 83% είναι αροτραίες καλλιέργειες και μόλις το 7,5% δενδρώδεις. Αν οι Σέρρες έφταναν απλώς τον μέσο όρο της Περιφέρειας (326 ευρώ/στρ.), η ΑΠΑ του κλάδου θα ήταν περίπου 470 εκατ. ευρώ αντί για 299 εκατ. ευρώ.
- Χαλκιδική: έχει πολλές δενδρώδεις (41%), όμως πρόκειται κυρίως για ελαιώνες, με χαμηλότερη αξία ανά στρέμμα από τα οπωροφόρα.
- Κιλκίς: κυρίως αροτραίες εκτάσεις (89%) σε ξηρικές συνθήκες και η χαμηλότερη απόδοση.
Συγκριτική αξιολόγηση
- Μόνο δύο από τις επτά Ενότητες βρίσκονται πάνω από τον μέσο όρο της Περιφέρειας. Οι άλλες πέντε μένουν κάτω από το 40% της καλύτερης.
- Η διαφορά δεν οφείλεται τόσο στην ποσότητα της γης όσο στο τι καλλιεργείται: όπου κυριαρχούν τα οπωροφόρα, η αξία ανά στρέμμα πολλαπλασιάζεται.
- Η αγρανάπαυση είναι 6,6% της γης στην Περιφέρεια και 7,5% στις Σέρρες: γη που δεν παράγει, αλλά μετρά στην εισροή.
Περιορισμοί της εργασίας
- Η ΑΠΑ του κλάδου Α περιλαμβάνει όχι μόνο τη γεωργία αλλά και δασοκομία και αλιεία, ενώ η εισροή είναι μόνο γεωργική γη. Αυτό ευνοεί όσες Ενότητες έχουν αλιεία ή δάση (Θεσσαλονίκη, Χαλκιδική, Πιερία).
- Με μία εισροή και μία εκροή, η D.E.A. συμπίπτει με τον απλό δείκτη παραγωγικότητας. Μια επόμενη εκδοχή μπορεί να προσθέσει δεύτερη εισροή (π.χ. αρδευόμενες εκτάσεις) ή να επιτρέψει μεταβλητές αποδόσεις κλίμακας.
- Στοιχεία ενός μόνο έτους. Η γεωργία έχει μεγάλες διακυμάνσεις: η ΑΠΑ της Πέλλας ήταν 281,9 εκατ. ευρώ το 2021 και 620,9 εκατ. το 2022. Τα αποτελέσματα πρέπει να διαβάζονται με προσοχή.
- Η ΑΠΑ είναι σε τρέχουσες τιμές και επηρεάζεται από τις τιμές των προϊόντων κάθε χρονιάς.
Συμπεράσματα και προτάσειςΗ Κεντρική Μακεδονία έχει δύο ταχύτητες στη γεωργία: την Πέλλα και την Ημαθία, που αξιοποιούν τη γη τους με υψηλή αξία, και τις υπόλοιπες πέντε Ενότητες, που παράγουν πολύ λιγότερο από κάθε στρέμμα. Οι Σέρρες, με τη μεγαλύτερη γεωργική γη της Περιφέρειας, έχουν και το μεγαλύτερο περιθώριο βελτίωσης.
Προτείνονται:
- Σταδιακή στροφή σε καλλιέργειες υψηλότερης αξίας, όπου το επιτρέπουν το έδαφος και το νερό.
- Επενδύσεις σε άρδευση και εκσυγχρονισμό, ιδίως στις ξηρικές εκτάσεις.
- Μεταποίηση και τυποποίηση κοντά στον τόπο παραγωγής, ώστε η αξία να μένει στην περιοχή.
- Αξιοποίηση της αγρανάπαυσης με προγράμματα αναδιάρθρωσης καλλιεργειών.
- Επανάληψη της ανάλυσης για περισσότερα έτη, ώστε τα συμπεράσματα να μην εξαρτώνται από μία μόνο χρονιά.
Πηγές: ΕΛΣΤΑΤ, Ετήσια Γεωργική Στατιστική Έρευνα 2022, Πίνακας 1α: Εκτάσεις καλλιεργειών και αγρανάπαυσης κατά Περιφέρεια και Περιφερειακή Ενότητα.
Πηγή: makedonikanea
