Το 1917, Βούλγαροι στρατιώτες άρπαξαν με τη βία από την Εικοσιφοίνισσα και τον Τίμιο Πρόδρομο χειρόγραφα, εικόνες και ιερά κειμήλια που βρίσκονταν εκεί επί αιώνες. Τα φόρτωσαν ως λάφυρα και τα μετέφεραν στην πατρίδα τους, αδιάψευστους μάρτυρες της κατακτητικής τους μανίας. Εκεί πλέον, γνωρίζοντας τη μεγάλη αξία τους, τα καταχώρισαν σε μουσειακούς καταλόγους, τους έδωσαν αριθμούς και τα ενέταξαν στο θησαυροφυλάκιο μιας κλεμμένης ιστορίας.
Πάνω από έναν αιώνα έμειναν να προσδοκούν τον επαναπατρισμό τους. Και πριν από λίγο καιρό, η Υπουργός Πολιτισμού, κ. Μενδώνη, τους έταξε τον νόστο. Μα στο τάξιμο αυτή η κυβέρνηση και στη στρέβλωση της αλήθειας έχει τα πρωτεία.
Οργάνωσε φιέστες, εξέδωσε δελτία Τύπου, έψαλε επινίκιες ωδές, κι όλα αυτά για μια ήττα. Μας γύρισαν 48 κειμήλια από τα εκατοντάδες που αφαιρέθηκαν και κανένα από τα 430 χειρόγραφα της Εικοσιφοίνισσας. Στον Τίμιο Πρόδρομο αφαιρέθηκαν επίσης εκατοντάδες χειρόγραφα και περίπου 1.500 έντυπα βιβλία, πέρα από άλλα εκκλησιαστικά αντικείμενα.
Εμείς, απλόχεροι πάντα στους ξένους, παραδώσαμε τα σκελετικά κατάλοιπα που αποδίδονται στον Τσάρο Σαμουήλ, καθώς και άλλο ανθρωπολογικό υλικό από τη Βασιλική του Αγίου Αχιλλείου στη Μικρή Πρέσπα.
Θα θυμόμαστε για πάντα την 29η Σεπτεμβρίου για το Μνημόνιο της λησμονιάς. Της λησμονιάς των θησαυρών μας.
Τι κι αν οι μεταπράτες της Ιστορίας μας κρώζουν σε πινδαρικό σκοπό; Ο βουλγαρικός Τύπος τούς πρόδωσε. Το Factcheck.bg, στις 29 Οκτωβρίου, αποκάλυψε ότι το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο της Βουλγαρίας αρνήθηκε να χορηγήσει στοιχεία για τη συμφωνία, επικαλούμενο ρήτρα εμπιστευτικότητας και την αντίθεση της ελληνικής πλευράς στη δημοσιοποίηση του Μνημονίου.
Μάλιστα, σύμφωνα με την έγγραφη απάντηση του βουλγαρικού μουσείου, τα αντικείμενα που παραδόθηκαν στην Ελλάδα παραμένουν καταχωρισμένα στην περιουσία του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου της Βουλγαρίας.
Κι αν λέει ψέματα ο ιστότοπος, λέει ψέματα και η διευθύντρια του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου της Βουλγαρίας, Μπόνι Πετρούνοβα, όταν δηλώνει στη βουλγαρική τηλεόραση ότι τα κειμήλια παραχωρούνται προσωρινά και όχι οριστικά;
Αντικείμενα των οποίων η ελληνική προέλευση έχει επιβεβαιωθεί από ειδικές επιτροπές. Αντικείμενα που, σε ορισμένες περιπτώσεις, επιστρέφουν άδεια, όπως λειψανοθήκες από τις οποίες έχουν αφαιρεθεί τα άγια λείψανα.
Κι αν και η διευθύντρια ψεύδεται, ψεύτης είναι και ο Υπουργός Παιδείας Γκεόργκι Βάλτσεφ, ο οποίος δημόσια υποστήριξε ότι πρόκειται για αμοιβαία παρακαταθήκη πολιτιστικών αγαθών, χωρίς οι δύο πλευρές να παραιτούνται από την κυριότητά τους;
Μας δανείζουν, λοιπόν, 48 κειμήλια και τίποτε άλλο. Τους δίνουμε γη και ύδωρ κι εκείνοι ένα ελάχιστο μέρος όσων καταλήστευσαν.
Κι η ιστορία μας έχει και συνέχεια. Γιατί δεν φτάνει που μας επιστρέφουν ως δανεικά όσα οι παππούδες μας είδαν να φορτώνονται στα κάρα του κατακτητή.
Υπάρχει και η Συνθήκη του Νεϊγύ του 1919, η οποία στο άρθρο 126 προβλέπει την υποχρέωση της Βουλγαρίας να αναζητήσει και να επιστρέψει στην Ελλάδα αρχεία, έγγραφα και αντικείμενα αρχαιολογικού, ιστορικού ή καλλιτεχνικού ενδιαφέροντος που αφαιρέθηκαν από τα ελληνικά εδάφη κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Ένα δικαίωμα που η Ελλάδα δεν απέκτησε με τις φιλοφρονήσεις της κ. Μενδώνη, αλλά με διεθνή συνθήκη.
Και τώρα έρχεται το Υπουργείο Πολιτισμού να μας μιλήσει για «αμοιβαία κατάθεση».
Ποιος τους έδωσε το δικαίωμα να μετατρέψουν την αποκατάσταση μιας ιστορικής αδικίας σε συναλλαγή μεταξύ δύο ισότιμων κατόχων; Και ποιος εγγυάται ότι, όταν αύριο ζητήσουμε τα υπόλοιπα κειμήλια, δεν θα βρεθούμε αντιμέτωποι με τη συμφωνία που σήμερα μας παρουσιάζουν ως θρίαμβο;
Αυτά τα ερωτήματα δεν τα γεννά το μυαλό μας ούτε ονειρευόμαστε εθνικές ήττες. Δυστυχώς, όμως, τις ανακαλύπτουμε τη μία μετά την άλλη.
Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων έχει ήδη προειδοποιήσει για τον κίνδυνο αποδυνάμωσης των ελληνικών αξιώσεων και για το εξαιρετικά δυσμενές προηγούμενο που ενδέχεται να δημιουργηθεί. Οι πολίτες της Δράμας αγωνιούν και η κυβέρνηση δεν λογοδοτεί για τις πράξεις της, ακόμη κι όταν αυτές αφορούν την Ιστορία μας, το είναι μας, την ψυχή μας.
Εκεί, στη Δράμα, το είπα καθαρά:
«Απαιτούμε να βγει στο φως η συμφωνία. Να μάθει ο ελληνικός λαός τι υπέγραψαν ερήμην του και τι απέγινε το δικαίωμά μας να διεκδικήσουμε όσα καταλήστευσαν οι κατακτητές.»
Αυτά τα κειμήλια, κυρία Μενδώνη, πριν γίνουν εκθέματα σε ξένα μουσεία, ήταν ιερά αφιερώματα στα μοναστήρια μας. Ήταν δικά μας. Ήταν ελληνική περιουσία.
Κι όταν λέω δικά μας, δεν εννοώ τσιφλίκι μιας κυβέρνησης που σήμερα υπάρχει κι αύριο θα έχει φύγει.
Ίσως πρέπει να ανατρέξετε στη λογοτεχνία, να θυμηθείτε το χρέος της θέσης σας, να διαβάσετε τους στίχους του Παλαμά:
«Δεν είστε από τα χέρια σας μονάχα. Όχι. Χρωστάτε.»
Το ρήμα είναι «χρωστάτε», κυρία Μενδώνη. Δεν είναι «εξαπατάτε».
Το τάμα στην Παναγία δεν γίνεται δάνειο επειδή το ορίζει έτσι ένα υπουργικό χαρτί.
Κι όσο η συμφωνία μένει κρυφή, τόσο βαρύτερα ηχούν οι τελευταίοι στίχοι:
«Κριτές, θα μας δικάσουν οι αγέννητοι, οι νεκροί.»
