Το φιλολογικό μνημόσυνο στη μνήμη του Δημήτρη Νικοπολιτίδη

Αφιερωμένο στον ποντιακής καταγωγής εκπαιδευτικό Δημήτρη Νικοπολιτίδη ήταν το φιλολογικό μνημόσυνο που πραγματοποίησαν στην Καπναποθήκη της Αυστροελληνικής ο δήμος Κιλκίς, ο Σύνδεσμος Φιλολόγων ν. Κιλκίς “Παναγιώτης Μουλλάς” και το 2ο Πειραματικό Γυμνάσιο Κιλκίς, όπου υπηρέτησε ως Γυμνασιάρχης ο αείμνηστος φιλόλογος, το βράδυ της Παρασκευής 27 Φεβρουαρίου 2026.

Στη φωτισμένη προσωπικότητα του Κιλκισιώτη εκπαιδευτικού αναφέρθηκαν στους χαιρετισμούς τους ο δήμαρχος Κιλκίς, ο αντιπρόεδρος του Ελληνικού Κοινοβουλίου, βουλευτής Κιλκίς Γιώργος Γεωργαντάς και ο πρωτοπρεσβύτερος Φίλιππος Καβατζικλής, ενώ πιο βιωματική ήταν η προσέγγιση του διευθυντή του 2ου Γυμνασίου Αλέξανδρου Ταμουτσίδη και της Εύης Παναγοπούλου, μέλους του Συνδέσμου Φιλολόγων “Παναγιώτης Μουλλάς” που περιέγραψαν με συγκινητικά λόγια τη συνεργασία τους στο σχολείο.

Για τη ζωή και το εκπαιδευτικό και συγγραφικό έργο του Δημητρίου Νικοπολιτίδη μίλησε η Αρχοντούλα Κωνσταντινίδου, υποψήφια δρ. Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας στο Διεθνές Πανεπιστήμιο Ελλάδας.

Στην ομιλία της ανέφερε.

Σε καιρούς χαλεπούς, ορισμένοι άνθρωποι πάντα ξεχωρίζουν για τη διαδρομή τους και για την προσφορά τους στην επιστήμη και στο κοινωνικό σύνολο. Ένας τέτοιος άνθρωπος, από τους λίγους που έβγαλε το Κιλκίς, ήταν ο αείμνηστος φιλόλογος και συγγραφέας, Δημήτρης Νικοπολιτίδης.

Γεννήθηκε την 1^η Οκτωβρίου 1924 στο Κιλκίς κι επειδή βαφτίστηκε στις 26 Οκτωβρίου πήρε το όνομα «Δημήτριος». Ήταν γιος του Συμεών Νικοπολιτίδη και της Αγάπης Κετικίδου με καταγωγή από το Βεζίνκιοϊ και το Σιντισκόμ του Καρς αντίστοιχα.

Ο Δημήτρης Νικοπολιτίδης ήταν ένας από τους λίγους Κιλκισιώτες της γενιάς του που μορφώθηκαν ξεπερνώντας τις δύσκολες συνθήκες της προσφυγικής ζωής στην Ελλάδα και του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Οι αντιξοότητες, η πείνα του ’41-’42 αλλά και η ελονοσία που πέρασε, δεν στάθηκαν ανασταλτικοί παράγοντες για να τον αποτρέψουν από την επιθυμία του να σπουδάσει.

Πρώτο σταθμό στην καθηγητική του πορεία αποτέλεσε η Κρύα Βρύση, ένας τόπος που κατείχε ξεχωριστή θέση στην καρδιά του και τον αναπολούσε συχνά με περισσή αγάπη και νοσταλγία. Υπηρέτησε αρχικά στο Ιδιωτικό Γυμνάσιο Κρύας Βρύσης που λειτουργούσε εκείνα τα χρόνια. Στις κουβέντες μας συχνά μου ανέφερε περιστατικά της σχολικής ζωής και για την επικοινωνία με τους μαθητές του, μάρτυρας της οποίας ήμουν κι εγώ, καθώς δεχόταν τακτικά τηλεφωνήματα από αυτούς, ακόμη και μετά από πολλές δεκαετίες.

Ο αείμνηστος Καθηγητής ήταν αυστηρός, όπως όριζαν οι επικρατούσες παιδαγωγικές και κοινωνικές αντιλήψεις των εποχών που υπηρετούσε στην εκπαίδευση. Ωστόσο, η αυστηρότητά του αυτή δεν ήταν εμπόδιο στην ειλικρινή και μεγάλη αγάπη των μαθητών προς το πρόσωπό του. Έχαιρε του σεβασμού και της εκτίμησης όλων, όχι μόνο για το λειτούργημά του ως καθηγητή, αλλά και για το ενδιαφέρον του και για τις γνώσεις του για την Ιστορία. Οι συζητήσεις μαζί του ήταν πάντα διδακτικές και άγγιζαν ένα ευρύ πεδίο της τοπικής και της ευρύτερης ιστορίας.

Εντύπωση μου προξενούσε η αμεροληψία και η ακλόνητη αντικειμενικότητά του απέναντι και σε δύσκολες στιγμές του έθνους, όπως ο Εμφύλιος, και η απουσία οποιασδήποτε προκατάληψης, μνησικακίας ή έχθρας. Υπηρετούσε κι ενστερνιζόταν ουσιωδώς τις ανθρωπιστικές αξίες, αποτελώντας παράδειγμα προς μίμηση και για τους νεότερους καθηγητές.

Επόμενοι εκπαιδευτικοί σταθμοί στη σταδιοδρομία του ήταν η Εμπορική Σχολή της Κομοτηνής, το δημόσιο Γυμνάσιο Κρύας Βρύσης, το Γυμνάσιο της Νέας Μεσημβρίας και το 13^ο Γυμνάσιο Θεσσαλονίκης. Ξεχωριστή στιγμή της καριέρας του αποτέλεσε η απόσπαση στο Λυκειακό Τμήμα της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης με τον βαθμό του Γυμνασιάρχη. Στη Χάλκη παρέμεινε για έξι χρόνια από το 1974 έως το 1980 και κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Τουρκία μελέτησε την τουρκική γλώσσα. Λάτρης των βιβλίων καθώς ήταν, αγόρασε πολλά βιβλία και ένα σπάνιο τουρκοελληνικό λεξικό, το οποίο απέδιδε την τουρκική με αραβικούς χαρακτήρες. Κατά τα χρόνια της παραμονής του είχε την ευκαιρία να γνωρίσει και τον Ίμβριο στην καταγωγή μητροπολίτη τότε και νυν Οικουμενικό Πατριάρχη, Βαρθολομαίο.

Μετά από εξαετή παραμονή στην Χάλκη επέστρεψε στο Κιλκίς και τοποθετήθηκε στο Β΄ Γυμνάσιο με τον βαθμό του Γυμνασιάρχη και στη συνέχεια στο Β΄ Λύκειο Κιλκίς. Παράλληλα, είχε τη θέση του Αναπληρωτή Προϊστάμενου της Β΄/βάθμιας Εκπαίδευσης έως ότου συνταξιοδοτήθηκε το 1988. Παρόλα αυτά, δεν έπαψε στιγμή να είναι παραγωγικός και δημιουργικός, μέχρι και λίγο καιρό πριν από τον θάνατο του. Διάβαζε και κατέγραφε στοιχεία της ιστορίας του Κιλκίς αλλά και της Ιστορίας της Εκπαίδευσης στον νομό, τα οποία αποτελούν πολύτιμη παρακαταθήκη για όλες τις επόμενες γενιές. Παρείχε γενναιόδωρη βοήθεια και καθοδήγηση σε όποιον του τη ζητούσε. Η βοήθεια του σ’ εμένα και τον πατέρα μου κατά τη συγγραφή των δυο βιβλίων μας, για τις προγονικές μας ρίζες στον Πόντο, στον Καύκασο και το Χωρύγι του Κιλκίς και για το Καρς του Καυκάσου ήταν πολύτιμη, γιατί λόγω της ηλικίας του είχε προλάβει πολλές διηγήσεις από την πρώτη προσφυγική γενικά και είχε προσωπικά βιώματα από προγενέστερες εποχές.

Τα χρόνια της διδασκαλίας στην Κρύα Βρύση ενεργοποίησαν δυναμικά την ποντιακή του ταυτότητα, όταν του ζήτησε ο διευθυντής του Γυμνασίου να γράψει ένα σύντομο θεατρικό έργο στην ποντιακή για την τελετή λήξης του σχολικού έτους.

«Δεν είχα σκεφτεί μέχρι τότε να γράψω κάποιο θεατρικο έργο στην ποντιακή» θα μου αφηγηθεί πολλές δεκαετίες αργότερα ο αείμνηστος Καθηγητής. Παρόλα αυτά, η απήχηση του έργου τόσο στους μαθητές που υποδύθηκαν τους ρόλους, όσο και στο κοινό, στάθηκε αφορμή για να γράψει μία σειρά θεατρικών έργων στην ποντιακή, αφουγκραζόμενος την ανάγκη για παραγωγή έργου σε αυτήν και για την διάσωσή της. Τα έργα του «Ο πρόεδρον τη χωρί’», «Όλα- για την Παναΐλαν», «Τη Κίτσας η γλώσσα τρανόν έν’», «Χωρίς εσέν’ ’κι ίνουμαι, χωρίς εσέν’ ’κ’ ευτάγω», «Η Λίτα εγάνωσεν τα πουλούλα-» παίχτηκαν στην Κρύα Βρύση, σε διάφορες πόλεις της Γερμανίας και στη Σουηδία. Από αυτά, το έργο «Όλα- για την Παναΐλαν» βραβεύτηκε με το πρώτο βραβείο το 1993 από το Σωματείο «Παναγία Σουμελά», ενώ η κωμωδία «Ο πρόεδρον τη χωρί’» βραβεύτηκε με το δεύτερο βραβείο από την Ένωση Ποντίων ν. Κιλκίς «Οι Αργοναύτες». Να σημειωθεί ότι στον διαγωνισμό αυτό δεν δόθηκε κανένα πρώτο βραβείο.

Οξυδερκής και διορατικός ο Καθηγητής αντιλήφθηκε την ανάγκη για διδασκαλία κι εκμάθηση της Ποντιακής. Γι’ αυτόν τον λόγο δημοσίευσε σε πολλά τεύχη της «Ποντιακής Εστίας» μαθήματα Ποντιακής διαλέκτου, τα οποία αποτελούν προσφορά στην ποντιακή κοινότητα συλλογικά και ξεχωρίζουν για την ποιότητά τους. Άλλωστε, ήταν από τους μετρημένους στα δάχτυλα Πόντιους που συνδύαζε τη βιωματική γνώση με την επιστημονική κατάρτιση.

Το έργο ζωής του αείμνηστου Δημήτρη Νικοπολιτίδη, του οποίου δεν βρίσκεται εφάμιλλο ανάμεσα σε αυτά του καιρού του είναι το Λεξικό της Ποντιακής Διαλέκτου από τη Νεοελληνική στην Ποντιακή. Για περισσότερα από είκοσι χρόνια, μεθοδικά, αθόρυβα και ακούραστα συνέλεξε λέξεις της ποντιακής από βιβλία, χειρόγραφα, περιοδικά και προσωπικές καταγραφές με αποτέλεσμα το Λεξικό να αγγίζει τις 1000 σελίδες. Χαρακτηριστικό του είναι ότι συγκεντρώνει λήμματα από όλες τις γεωγραφικές γλωσσικές ποικιλίες της Ποντιακής, διασώζοντας σπάνιες λέξεις. Το μνημειώδες αυτό έργο ο Δημήτρης Νικοπολιτίδης το αφιέρωσε στον Άνθιμο Παπαδόπουλο, συγγραφέα του Ιστορικού Λεξικού της Ποντικής Διαλέκτου τιμώντας στο διηνεκές τη μνήμη του.

Παρά το πλούσιο έργο του και το θάρρος να καταπιαστεί με απαιτητικά ζητήματα, ο Δημήτρης Νικοπολιτίδης παρέμενε εξαιρετικά σεμνός και μετριόφρων, αφοσιωμένος απερίσπαστα στο έργο του. Δεν επεδίωκε την προβολή, του ήταν αδιάφοροι οι έπαινοι, δεν ένιωθε την ανάγκη να περιαυτολογήσει. Δίδασκε όχι μόνο με τις γνώσεις, αλλά και με το παράδειγμά του ήθος και στάση ζωής. Υπερασπιζόταν πάντα το δίκαιο και σε όλες τις περιστάσεις που αφορούσαν τη σχολική ζωή λειτούργησε σύμφωνα με αυτό. Υπηρέτησε συνειδητά και ουσιωδώς τις ανθρωπιστικές αξίες όσο ελάχιστοι Καθηγητές. Γι’ αυτόν τον λόγο απολάμβανε του σεβασμού και της εκτίμησης όλων.

Είχα την ανεκτίμητη ευκαιρία να τον συμβουλεύομαι για ζητήματα σχετικά με την Ποντιακή και τη διδασκαλία της, ενώ με τιμή και καμάρι αναφέρω ότι υπήρξα μαθήτριά του. Όμως ακόμη πιο πολύτιμες από όσες γνώσεις μοιράστηκε μαζί μου ήταν η υποστήριξη και η παρότρυνσή του στα πρώτα μου βήματα, όταν ξεκινούσα τη διδασκαλία της ποντιακής. Η διδασκαλία μιας προφορικής γλώσσας, για την οποία δεν υπάρχουν αναλυτικά προγράμματα ή τεκμηριωμένη μεθοδολογία, αποτελεί ένα απαιτητικό και επίπονο ζήτημα διδακτικής. Ως αντίβαρο, όμως, σε αυτήν την πρόκληση είχα την αμέριστη συμπαράσταση κι εκτίμηση του Καθηγητή στο πρόσωπό μου. Ο αείμνηστος Δημήτρης Νικοπολιτίδης ανήκε στους ανθρώπους που πρόθυμα έδιναν τη σκυτάλη στην επόμενη γενιά στηρίζοντας κι ενθαρρύνοντάς την, ώστε να υπάρξει παράδοση και συνέχεια. Μοιραζόταν αφειδώς τόσο τις ακαδημαϊκές του γνώσεις όσο και την πολύτιμη εμπειρία του από τη διδασκαλία δεκαετιών.

Κλείνω την ομιλία μου με τα εξής λόγια, παρμένα από τον Επιτάφιο του Περικλέους: “Ανδρών αγαθών γενομένων έργω και δηλούσθαι τας τιμάς…” Το σημερινό φιλολογικό μνημόσυνο στη μνήμη του Καθηγητή Δημήτριου Νικοπολιτίδη αποτελεί τιμή και αναγνώριση του έργου του, που αξίζει τα συγχαρητήρια όλων μας.