Ομιλία για την Ημέρα Θρακικού Ελληνισμού από τον πρόεδρο της Θρακικής Εστίας Κιλκίς Στεργιο Βεργίδη

Βρισκόμαστε σήμερα εδώ, στον ιερό αυτό χώρο της Μητροπόλεώς μας, όχι απλώς για να τελέσουμε ένα μνημόσυνο, αλλά για να εκπληρώσουμε ένα ιερό χρέος. Χρέος απέναντι στην ιστορία, απέναντι στους προγόνους μας, απέναντι στην ίδια την αλήθεια.Συμπληρώθηκαν 112  χρόνια από τις μαύρες εκείνες ημέρες που η Ανατολική Θράκη, η γη του Ορφέα, η γη των ακριτών, η γη που ποτίστηκε με ελληνικό αίμα και πολιτισμό για χιλιάδες χρόνια, μετατράπηκε σε μια απέραντη «σταυρωμένη» γη.

Η 6η Απριλίου, το «Μαύρο Πάσχα» του 1914, είναι η αφετηρία μιας συστηματικής, μεθοδευμένης και βίαιης επιχείρησης εξόντωσης του Θρακικού Ελληνισμού. Δεν επρόκειτο για τοπικά επεισόδια, αλλά για μια «κρατικά οργανωμένη γενοκτονία», όπως έχει ιστορικά τεκμηριωθεί. Διαταγές εκτόπισης, πορείες θανάτου, τάγματα εργασίας («αμελέταμπουρού»), πυρπολήσεις εκκλησιών και χωριών, σφαγές αμάχων. Εκατοντάδες χιλιάδες Θρακιώτες αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις πατρογονικές τους εστίες, αφήνοντας πίσω τους τάφους των προγόνων τους, τις ρίζες τους, την ίδια τους την ψυχή.

Η πρώτη φάση της Γενοκτονίας στη Θράκη ξεκίνησε το 1908 όταν στο Οθωμανικό κράτος κατέλαβαν την εξουσία οι Νεότουρκοι . Η δεύτερη φάση του μαζικού εγκλήματος ξεκίνησε ταυτόχρονα με την έναρξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και η παγκόσμια σύρραξη έδωσε την κάλυψη για να συνεχιστούν τα εγκλήματα εναντίον του Ελληνισμού. Οι διώξεις των Θρακών λόγω της βουλγαρικής τρομοκρατίας κορυφώθηκαν  το 1913 για να συνεχιστούν από τους Νεότουρκους, οι οποίοι υποστήριζαν τις μετακινήσεις των Τούρκων της Μακεδονίας και της Ηπείρου για να δικαιολογήσουν και τον εκπατρισμό των Ελλήνων της Ανατολικής Θράκης και της Μικράς Ασίας. Οι Έλληνες της Ανατολικής Θράκης ήταν οι πρώτοι αλύτρωτοι της οθωμανικής αυτοκρατορίας και υπέστησαν νωρίτερα από τους Μικρασιάτες και τους Πόντιους τις βουλγαρικές και τουρκικές διώξεις εξαιτίας και των βαλκανικών πολέμων. Οι διώξεις εντάσσονται στο ευρύτερο σχέδιο εξάλειψης των χριστιανικών πληθυσμών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Στις 25 Ιανουαρίου 1913 στο χωριό Οικονομειό, πραγματοποιήθηκε η πρώτη καταγεγραμμένη σφαγή των Ελλήνων της Ανατολής. 500 Τσέτες αποβιβάστηκαν στο λιμάνι του Οικονομιού και κατέσφαξαν περισσότερους από εκατό κατοίκους.

H 6η Aπριλίου του 1914, το Μαύρο Πάσχα των Θρακών, σηματοδότησε την έναρξη των συστηματικών διώξεων σε βάρος του Θρακικού Eλληνισμού από τους Tούρκους, διώξεις που αποτέλεσαν το αιματηρό προοίμιο των γενοκτονιών του Ποντιακού και Μικρασιατικού Ελληνισμού, αφού η γενοκτονία που διαπράχθηκε στη Θράκη προετοίμασε τις πρακτικές και πολιτικές, που υιοθετήθηκαν και εφαρμόστηκαν στη συνέχεια κατά των Ποντίων και των Μικρασιατών .

Η Ανατολική Θράκη που αριθμούσε 350.000 Έλληνες βίωσε έναν από τους πιο σκοτεινούς της αιώνες, με τις διώξεις, εκτοπίσεις και σφαγές των Ελλήνων από το οθωμανικό και κεμαλικό καθεστώς. Συνολικά 232.000 Θράκεςεξαναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις πατρογονικές εστίες τους και να καταφύγουν κυρίως στην ελεύθερη Ελλάδα . Άλλοι 96.000 οδηγήθηκαν σε τάγματα εργασίας στη Μικρά Ασία. Από αυτούς με τη λήξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου επέστρεψαν στις εστίες τους περίπου οι μισοί. Οι υπόλοιποι πέθαναν από τις ασθένειες, τον υποσιτισμό και τις κακουχίες. Ακολούθησαν, το ίδιο συντονισμένες οι φρικαλέες ενέργειες κατά των Ελλήνων του Πόντου (1919) και της Μικράς Ασίας (1922), αφού είχε προηγηθεί η συστηματική εξόντωση των Ελλήνων της Ανατολικής Ρωμυλίας και της Ανατολικής Θράκης.

Ως τα τέλη Ιουλίου 1920 ο Ελληνικός Στρατός απελευθέρωσε τη Δυτική Θράκη και κατέλαβε ολόκληρη την Ανατολική Θράκη εκτός από μια μικρή περιοχή ανατολικά της γραμμής Μήδειας-Τσατάλτζας και τη Θρακική χερσόνησο. Η απελευθέρωση της Αδριανούπολης από τον Ελληνικό Στρατό, 566 χρόνια μετά την άλωσή της από τους Οθωμανούς ήταν συγκλονιστική. Ο βασιλιάς Αλέξανδρος μπήκε στην πόλη μέσα σε κλίμα συγκίνησης και ενθουσιασμού. Τον Αύγουστο του 1920  υπογράφηκε η Συνθήκη των Σεβρώνμε την οποία παραχωρήθηκαν στην Ελλάδα η Δυτική και η Ανατολική Θράκη με την Καλλίπολη σχεδόν έως την Τσατάλτζα . Η Ανατολική Θράκη που βρισκόταν υπό ελληνική διοίκηση από τον Ιούλιο του 1920 ενσωματώθηκε στο ελληνικό κράτος από τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους. Ένα χρόνο πριν, το 1919,  από την περιοχή του Πόντου,  είχε αρχίσει η Τρίτη και τελευταία χρονική περίοδος της Γενοκτονίας, που οργανώθηκε, σχεδιάστηκε και εκτελέστηκε από τον Μουσταφά Κεμάλ. Οι ραγδαίες εξελίξεις στο μικρασιατικό μέτωπο το 1922, η αλλαγή των προσανατολισμών και της πολιτικής από τις μεγάλες δυνάμεις έναντι του Κεμάλ, είχαν ως αποτέλεσμα να υπογραφεί η συνθήκη ανακωχής των Μουδανιών τον Οκτώβριο του 1922, με την οποία ο ελληνικός στρατός διατάχθηκε να εκκενώσει όχι μόνο τη Μικρά Ασία, όπου εκεί γραφόταν ο τραγικός επίλογος μιας παρουσίας αιώνων, αλλά μέσα σε 15 μέρες και την Ανατολική Θράκη, εκεί όπου υπήρχαν μεγάλες στρατιωτικές δυνάμεις του και εύρωστο ελληνικό στοιχείο. Τη φυγή του Θρακικού Ελληνισμού, την περιγράφει με εξαιρετικό τρόπο ο Έρνεστ Χεμινγουέι, ανταποκριτής τότε εφημερίδας των ΗΠΑ. «Μια πομπή τριάντα χιλιομέτρων, μία τρομακτική, βάναυση πορεία ενός λαού που ξεριζώθηκε από τον τόπο του θα συνεχίζει να τρεκλίζει στον ατέλειωτο λασπωμένο δρόμο προς τη Μακεδονία».

Η απώλεια της Ανατολικής Θράκης θεωρείται ότι συμπίπτει με τη Μικρασιατική Καταστροφή, στην πραγματικότητα όμως είναι αποτέλεσμα και επακόλουθό της. Η Θρακική Καταστροφή και παράδοση της Θράκηςπαραμένει ανεξήγητη και ουσιαστικά αδικαιολόγητη, κάνοντας τους Θράκες δύο φορές πρόσφυγες, πρωταγωνιστές μιας εθνικής τραγωδίας που η Ιστορία δεν πρέπει να ξεχάσει.

Στο 7ο Παγκόσμιο Συνέδριο Θρακών που πραγματοποιήθηκε στο Διδυμότειχο τον Ιούνιο του 2006 αποφασίστηκε να καθιερωθεί η6ης Απριλίου ως Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας του Θρακικού Ελληνισμού. Στις 7η Ιουλίου του 2022 ψηφίστηκε σχετική διάταξη από τη Βουλή των Ελλήνων [άρθρο 48 του Ν. 4.954/2022 (Α’ 136)] για την καθιέρωση ημέρας μνήμης . Η προσπάθεια χρόνων ολοκληρώθηκε με την έκδοση σχετικού Π.Δ. στις 14-01-2025 (ΦΕΚ 1/14-01-2025) που αφορά στην οργάνωση εκδηλώσεων την 6η Απριλίου ως Ημέρα Μνήμης του Θρακικού Ελληνισμού.

Σήμερα είναι μια ημέρα θλίψης και μια ημέρα μνήμης και ευθύνης. Προσευχόμαστε για τις ψυχές των αθώων θυμάτων , για τους μάρτυρες της Θράκης και τιμούμε τη θυσία τους. Αλλά μαζί με την προσευχή, έχουμε και το καθήκον της διατήρησης της μνήμης. Είναι τα μεγαλύτερα μαθήματα που μπορούμε να αντλήσουμε από την Ιστορία , η μνήμη και η ενότητα. Όπως έγραψε και ο Γεώργιος Σεφέρης, όταν σβήνεις ένα κομμάτι από το παρελθόν, αφαιρείς ένα κομμάτι από το μέλλον. Γι΄ αυτό ας κρατήσουμε τη μνήμη ζωντανή.

Κάθε χρόνο στις 6 Απριλίου θα είμαστε παρόντες ΔΕΝ ΞΕΧΝΟΥΜΕ, ΜΝΗΜΟΝΕΥΟΥΜΕ, ΤΙΜΟΥΜΕ .