Κεφάλαιο της τοπικής ιστορίας το μεταλλείο της Αξιούπολης

Γενικά /
ΤΣΑΜΑΝΤΟΥΡΙΔΗΣ

Γράφει ο Παύλος Τσαμαντουρίδης

Η πρόσφατη πολύ ενδιαφέρουσα αναφορά του εκπαιδευτικού, ιστοριοδίφη, λογοτέχνη και συνεργάτη του δημοσιογραφικού συγκροτήματος του «Μαχητή» Χρήστου Ίντου απετέλεσε αφορμή προσθηκών από πλευράς του γεωλόγου, συγγραφέα και επίσης συνεργάτη του δρος Παύλου Τσαμαντουρίδη, οι οποίες, όπως και το κείμενο του κ. Ίντου, καταδεικνύουν και αναδεικνύουν την θέση, που κατέχει στην ιστορία του νομού το μεταλλείο της Αξιούπολης, ως ιδιαίτερο κεφάλαιό της.

Στην σχετική επιστολή του ο κ.Τσαμαντουρίδης αναφέρει τα εξής:

«Κύριε διευθυντά,
Με μεγάλο ενδιαφέρον διάβασα το άρθρο του αγαπητού φίλου ιστορικού και συγγραφέα Χρήστου Ίντου στο φύλλο του «Μαχητή» της 21-3-17 που αναφέρεται στον Αλέξη Ζορμπά και στο μεταλλείο της Αξιούπολης (το παλαιό μεταλλείο του Ισβόρου).

Θερμά συγχαρητήρια στον φίλο Χρήστο για την παράθεση των ιστορικών δεδομένων, που διαδραματίσθηκαν στο ακριτικό Κιλκίς.

Επειδή χρόνια ασχολούμαι με τους φυσικούς πόρους του νομού μας, θα ήθελα να εκφράσω μερικές συμπληρωματικές απόψεις σχετικώς με ιστορικά γεγονότα του μεταλλείου Αξιούπολης.

Είναι αλήθεια, όσα αναφέρει ο φίλος Χρήστος Ίντος σχετικώς με την μεταλλειοκτησία του μεταλλείου.

Αυτό, που αναφέρει η αρχαιολόγος Θώμη Σαββοπούλου, ότι και άλλες εγκαταταστάσεις σώζονται έως σήμερα, θα έλεγα από έρευνα του υπογράφοντος (ΑΓΜΕ) διεπιστώθη ότι πριν το 1937 το μεταλλείο Ισβόρου δεν λειτουργούσε. Στην αρχαιότητα τον 7ο και 9ο π.Χ. αιώνα, λειτουργούσε ένα μεταλλείο σιδήρου, που βρίσκεται δυτικά του χωριού Πηγή, ακριβώς εκεί όπου είναι το πεδίο βολής, μέχρι τις παρυφές του Πάικου. Ηταν υλικό εξαλλοιωμένο από γρανίτη και εύκολη η εκμετάλλευσή του. Η πρώτη επεξεργασία του σιδηρούχου μεταλλεύματος εγίνετο στο «πλατώ» που βρίσκεται πριν τον οικισμό Πηγή όπου υπάρχουν αρχαίες σκουριές.

Το επεξεργασμένο υλικό μετεφέρετο στο μεταλλουργικό συγκρότημα του Αξιοχωρίου όπου κατασκεύαζαν σάρισες και βέλη. Κατά την ανασκαφή του αρχαιολογικού χώρου Αξιοχωρίου, όπως λέγει και η Θώμη Σαββοπούλου ευρέθησαν σκουριές σε στρώμα του 7ου π.Χ. αιώνα.

Από δε την μεταλλειοκτησία του μεταλλείου φαίνεται ευκρινώς, ότι ο Αστέριος Ζορμπάς μετά το 1935 ήταν ο κύριος ιδιοκτήτης του μεταλλείου κατά 64%. Έτσι γίνεται γνωστή και η παρουσία του Αλέξη Ζορμπά.

Όσον αφορά στην ανακάλυψη του μεταλλείου μολυβδαινίου (ΜΟΣ2) σε μια διάλεξη-συνέντευξή μου στο γυμνάσιο Αξιούπολης, στις 28-2-02, στους μαθητές γυμνασίου, παρουσία σεβαστών καθηγητών, παρουσίασα επιστημονικά δεδομένα του μεταλλείου.

Λεπτομέρειες της διάλεξης παρέδωσα στους καθηγητές και τα οποία δημοσιεύτηκαν στο βιβλίο που εξέδωσε ο δήμος Κιλκίς με τίτλο «Δίκτυο τοπικής ιστορίας και περιβαλλοντική εκπαίδευση».

Επίσης νεώτερα επιστημονικά στοιχεία αναφέρονται και στο υπό έκδοσιν βιβλίο «Ο ορυκτός πλούτος του νομού Κιλκίς» υπό του υπογράφοντος και του γεωμηχανικού-γεωλόγου Χ.Τσαμαντουρίδη.

Κατά δε την παρουσία μου στο γυμνάσιο Αξιούπολης διεπίστωσα από κατοίκους της Πηγής, ότι η ανακάλυψη του μεταλλείου έγινε το 1935 ή 1936.

Για πρώτη φορά, όπως αναφέρει η Αντιγόνη Σιβετίδου, η ανακάλυψη του μεταλλείου έγινε από τον Ι.Ξανθόπουλο μετέπειτα μεταλλειοκτήτη, και τον Χαρίτο Κουρτίδη, που ήταν και οι πρώτοι μεταλλειοκτήτες μαζί με τον Αστέριο Ζορμπά και τον Μιχαηλίδη.

Από άλλη πηγή πληροφόρησης προκύπτει, όπως λέγει η Αθηνά Ξανθοπούλου- Τσιλιγκαρίδου, κόρη του Ι.Ξανθόπουλου, ότι πρώτος ο Ι.Ξανθόπουλος παρατήρησε κάτι πέτρες στο βουνό, τις μάζεψες και τις πήγε στο Χημείο του Κράτους, όπου και διαπιστώθηκε η παρουσία εκμεταλλεύσιμων μετάλλων κυρίως μολυβδαινίου, σιδήρου και κατόπιν και ολίγων ψηγμάτων χρυσού.

Με βάση τα αποτελέσματα του Χημείου η γερμανική εταιρία «Κρουπ» έγινε μέτοχος στο μεταλλείο, παίρνοντας το 50%, ενώ το άλλο 50% ανήκε στον Ι.Ξανθόπουλο, στον Κουρτίδη, στον Αστέριο Ζορμπά, στον Παπαδόπουλο και στον Μιχαηλίδη. Έτσι διαπιστώνεται, ότι ο πρώτος ανακαλύψας το μεταλλείο ήταν ο Ι.Ξανθόπουλος.

Από το 1937 άρχισε η λειτουργία του μεταλλείου και σταμάτησε στο 1944 (χρόνια Κατοχής), όπου οι αγωνιστές του ΕΛΑΣ κατέλαβαν το μεταλλείο.

Το μετάλλευμα εξωρύσσετο από δύο κεντρικές σήραγγες (γαλαρίες), που η μια βρίσκεται βορείως των κτιρίων εμπλουτισμού και η άλλη κάπου 400 μέτρα ΒΔ των κτιρίων. Όταν το 1975 το ΙΓΜΕ προχώρησε στην διάνοιξη της δεύτερης γαλαρίας πίστευε ότι επρόκειτο περί μιας γαλαρίας μήκους 392 μέτρων με 19 εγκάρσιες στοές. Εντός της κεντρικής στοάς βρέθηκαν σιδηροτροχιές όπου εκινούντο τα «ντεκωβίλ» και διάφορα άλλα μεταλλευτικά εργαλεία.

Το εξωρυσσόμενο μετάλλευμα μετεφέρετο με «ντεκωβίλ» στο εργοστάσιο εμπλουτισμού. Μετά τον εμπλουτισμό το μέταλλο ετοποθετείτο σε μικρά βαρελάκια και με «ντεκωβίλ» ακολουθώντας την παλαιά σιδηροδρομική γραμμή Αξιούπολης-Μεταλλείου-Σκρά που κατασκεύασαν οι συμμαχικές δυνάμεις για τη μεταφορά πολεμικού υλικού στην γραμμή Σκρά-Ραβινέ. Από την Αξιούπολη το φορτίο μετάλλου μετεφέροτο ή με τραίνα για την Γερμανία ή αεροπορικώς από το αεροδρόμιο Νέας Καβάλας. Στην Νέα Καβάλα βρέθηκαν μερικά βαρελάκια με μολυβδαίνιο από τους επιστήμονες του ΙΓΜΕ.

Η γραμμή αυτή Αξιούπολης-Σκρά, που περνούσε δίπλα από το μεταλλείο «ξηλώθηκε» το 1925-26, όταν πουλήθηκαν οι σιδηροτροχιές για σίδερα με την μεσολάβηση κάποιου εμπόρου της εποχής εκείνης στην Αξιούπολη ονόματι Νικόλαο Σπάιξ. Το δε 1937 οι Γερμανοί μεταλλειοκτήτες ανακατασκεύασαν την γραμμή μεταλλείου Αξιούπολης για τις ανάγκες του μεταλλείου.

Υπολείμματα της γραμμής των συμμαχικών δυνάμεων αποτελούν τα βάθρα των τριών γεφυρών, στο Κοτζά-Ντερέ, Κουρού-Ντερέ και Πηγή.

Στο βιβλίο «Ορυκτός πλούτος της Ελλάδος1947» από τον BUELL F.MABEN και τον Ι.Ζιγδή, που εκδόθηκε από την UNRRA, στην σελίδα 163-167 ο Ι.Ζίγδης, με βάση τα στοιχεία του αείμνηστου Μπάτση («Η βιομηχανική ανάπτυξη της Ελλάδος») που εκτελέσθηκε στις 30 Μαρτίου 1952, με τον Ν.Μπελογιάννη,κάνει μνεία για δεύτερο κοίτασμα μολυβδαινίου στην Αξιούπολη.

Τέλος ξένοι και Έλληνες επιστήμονες ασχολήθηκαν με το κοίτασμα Αξιούπολης όπως KOSWALD (1938), SOMMENPLAT (1943), XIESSLEITNER (1948), Γ.ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΣ (1960), FUOCKEL (1962), Β. ΑΝΔΡΟΝΟΠΟΥΛΟΣ 1962-1965, ΤΣΑΜΑΝΤΟΥΡΙΔΗΣ Π.-ΣΠΟΝΟΤΝ (1975-1978), Π. ΤΣΑΜΑΝΤΟΥΡΙΔΗΣ –Φ.ΠΕΡΓΑΜΑΛΗΣ (1975).

Και τέλος ο συντοπίτης φίλος, τέως πρόεδρος δημοτικού συμβουλίου Κιλκίς, μηχανικός μεταλλείων Γιάννης Τσογγίδης (1977), κάνει λεπτομερή μνεία για τον ορυκτό πλούτο του νομού Κιλκίς και ιδιαιτέρως για το μεταλλείο Αξιούπολης.

Περισσότερα
Δείτε ακόμα